«Χρησιμοποιούμε σαν βάση τη σάτιρα για τον θεατρικό κόσμο, αλλά επεκτεινόμαστε και εκτός αυτού. Το θέμα του έργου γίνεται βήμα για ένα ευρύτερο κοινωνικό σχόλιο που στοχεύει στον πυρήνα τής κατά κανόνα ματαιόδοξης ανθρώπινης φύσης». Με αυτά τα λόγια η Σοφία Πάσχου περιγράφει τη σκηνοθετική της προσέγγιση στο «Viva la mamma!» του Γκαετάνο Ντονιτσέττι. Μια απρόβλεπτη κωμωδία καταστάσεων γεμάτη παρεξηγήσεις, άφθονο χιούμορ και σαρκασμό, η οποία παρουσιάζεται από τις 21 Φεβρουαρίου έως τις 7 Μαρτίου 2026 στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο ΚΠΙΣΝ, με ένα καστ που συνδυάζει λυρικούς τραγουδιστές και ηθοποιούς, και αναδεικνύει την κωμική δύναμη και διαχρονικότητα του έργου.
Εκτός από τη σκηνοθεσία, η ίδια υπογράφει και τη διασκευή μαζί με την ομάδα της, επιχειρώντας μια σύγχρονη και ανατρεπτική ανάγνωση του έργου «Θεατρικές συμβάσεις και ασυμβατότητες» του Ντονιτσέττι που, ήδη από το 1827 σατίριζε με οξυδέρκεια τον κόσμο του θεάτρου και τα παρασκήνια του. «Η παράσταση λειτουργεί ως καθρέφτης της σύγχρονης θεατρικής πραγματικότητας. Αυτή ήταν άλλωστε και η έμπνευση για να κάνω το συγκεκριμένο έργο», δηλώνει στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Σοφία Πάσχου. «Στις πρόβες μοιραστήκαμε πραγματικές εμπειρίες, από τις οποίες προέκυψε η πλοκή. Το μόνο που κάναμε ήταν να τις μετατρέψουμε σε παραστάσιμο υλικό» προσθέτει.
Η νέα παραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής επικεντρώνεται στις ετοιμασίες μιας παράστασης, οι οποίες δοκιμάζουν τα νεύρα και τις σχέσεις όλων. Ανάμεσα σε παράδοξα σκηνικά και εντυπωσιακά κοστούμια με ατελείωτες ουρές, ένας ημιερασιτεχνικός θίασος επιχειρεί, με χίλια δυο εμπόδια, να ανεβάσει μια παράσταση όπερας* η προσπάθειά τους εκτροχιάζεται από τα καπρίτσια και τις διαμάχες των τραγουδιστών, τα τερτίπια ενός απελπιστικού τενόρου από το εξωτερικό και, πάνω απ’ όλα, την άφιξη της «μαμάς» Άγκατας. Η μητέρα της δευτεραγωνίστριας εισβάλλει στις πρόβες απαιτώντας αναθεωρήσεις και νέα μουσική ειδικά γραμμένη για την κόρη της, έχει άποψη για όλα, τραγουδάει ευθαρσώς και είναι σαρωτική. Ο μαέστρος του Συλλόγου την εντάσσει κι αυτήν στην παράσταση χωρίς δεύτερη σκέψη. Το αποτέλεσμα; Ακόμα περισσότερα προβλήματα για τον θίασο, ώσπου ολόκληρη η παραγωγή οδηγείται στην κατάρρευση.
Η ίδια η ιστορική πορεία της κωμικής αυτής όπερας — με τις πολλαπλές εκδοχές και διασκευές της — αποτέλεσε για τη Σοφία Πάσχου δημιουργικό πεδίο ελευθερίας. «Πρόκειται για ένα πολυδιασκευασμένο έργο. Κατά μία έννοια, η ίδια η ιστορική του διαδρομή παροτρύνει την ελευθερία της προσέγγισης. Λειτουργεί σαν ένα ανοιχτό πλαίσιο για να χτιστούν πιο προσωποποιημένες καταστάσεις», αναφέρει η σκηνοθέτρια. Η διασκευή, όπως εξηγεί, διαμορφώθηκε συλλογικά, μέσα από τις πρόβες, ως αποτέλεσμα συνάντησης εμπειριών, σκέψεων και προσωπικών βιωμάτων των συντελεστών: «Είναι ένα κράμα ιδεών που έφεραν όλοι. Μια αμιγώς συλλογική δουλειά, που θα ήταν πολύ διαφορετική χωρίς τη συμβολή όλων».
Παρότι η παράσταση μεταφέρει το έργο στο σήμερα, διατηρεί βασικά δομικά στοιχεία του πρωτότυπου. «Κρατάμε την αίσθηση ότι παρακολουθούμε όσα συμβαίνουν πίσω από κλειστές πόρτες, τη mamma Άγκατα που, σαν μια πανανθρώπινη μαμά, σαρώνει. Η μουσική του Ντονιτσέττι παραμένει ανέγγιχτη — προσαρμοσμένη σε πιάνο — αλλά πλαισιώνεται από μουσικές εκπλήξεις που ορμώνται από το προσωπικό αισθητήριο των πρωταγωνιστών μας», σημειώνει η σκηνοθέτρια.
Η δράση του έργου τοποθετείται μέσα στην ίδια την Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ, όπου ο ερασιτεχνικός αλλά παθιασμένος με τη μουσική Ελληνοϊταλικός Οπερατικός Σύλλογος Καλλιθέας (ΕΛ.Ο.Σ.ΚΑ.) επιχειρεί να πραγματοποιήσει πρόβα για την παράστασή του. Τη φετινή σεζόν ανεβάζει το έργο «Ο Άγνωστος Ντονιτσέττι», με κύρια αναφορά το «Viva la mamma». Ο χώρος, ωστόσο, βρίσκεται σε κακό χάλι από προηγούμενη εκδήλωση, καθώς η χρήση του έχει κανονιστεί ανεπίσημα, μέσω γνωριμίας. «Αυτή η χωροταξική απόφαση τοποθετεί το έργο σε μια ρεαλιστική συνθήκη, δίνοντάς της έναν επιπλέον κωμικό τόνο. Υπηρετεί επίσης το αρχικό μου ένστικτο, που ήταν να φέρω το έργο στο εδώ και στο τώρα», τονίζει η Σοφία Πάσχου.
Μια όπερα για τη ματαιοδοξία και το δικαίωμα στην αποτυχία
Η παράσταση μοιάζει να ισορροπεί ανάμεσα στην αποτυχία της παραγωγής και στη γέννηση ποιητικών εικόνων μέσα από το χάος. Αναφερόμενη στο πώς δούλεψε μαζί με τους ερμηνευτές ώστε αυτή η συνθήκη να λειτουργεί σκηνικά και με θεατρική ακρίβεια, η Σοφία Πάσχου επισημαίνει: «Οι σκηνές προέκυψαν ως επί το πλείστον μέσα από αυτοσχεδιασμό. Ο καθένας μας έφερε τα δικά του βιώματα και το παρελθόν του από τον κόσμο του θεάτρου και της όπερας, και όλα αυτά ενεπλάκησαν μεταξύ τους. Πάντα δουλεύω με το χάος — ένα χάος όμως φαινομενικό. Στο τέλος καταλήγω σε μια ακριβή παρτιτούρα, χωρίς ποτέ να ξεχνώ ότι όλα ξεκίνησαν από το ένστικτο και τις εμπειρίες των συντελεστών».
Στο επίκεντρο της όπερας βρίσκεται η εμβληματική φιγούρα της Άγκατας, μιας φορτικής και υπερπροστατευτικής μητέρας. Ένας ρόλος γραμμένος για ανδρική φωνή, του οποίου η γκροτέσκα και σατιρική δύναμη υπήρξε καθοριστική για τη δημοτικότητα του έργου. Η σκηνική κυριαρχία της συγκεκριμένης μορφής οδήγησε και στην επικράτηση του διαδεδομένου τίτλου «Viva la mamma!», με τον οποίο το έργο παρουσιάζεται συχνά έως σήμερα. «Η mamma Άγκατα, ως μαμά, θεωρώ πως εξ ορισμού δεν μπορεί να γίνει καρικατούρα, γιατί εμπεριέχει πολλά επίπεδα», εξηγεί η σκηνοθέτρια. «Είναι ένας ρόλος γραμμένος από τον Ντονιτσέττι για βαρύτονο. Συναντάμε μια μαμά με πολλά ταλέντα, που θέλει να ζήσει ακολουθώντας την κόρη της. Κοιτάζει μόνο τον εαυτό της και προσπαθεί να πραγματοποιήσει μέσα από εκείνη το όνειρο που δεν έζησε. Κι όμως, στο τέλος, καταφέρνει να δώσει την αγκαλιά που περιμένουμε από μια μαμά», συμπληρώνει.
Μέσα από την παταγώδη αποτυχία μιας πρόβας που εκτροχιάζεται, το «Viva la mamma!» φωτίζει τη ματαιοδοξία, τις φιλοδοξίες και τις αντιφάσεις που διαπερνούν όχι μόνο τον θεατρικό κόσμο αλλά και την ίδια την ανθρώπινη φύση, αναδεικνύοντας την ανάγκη της για αναγνώριση, χώρο και αποδοχή. «Το θέατρο είναι ο καθρέφτης των ανθρώπων που το απαρτίζουν. Για να το κάνουμε πιο πετυχημένο και ουσιαστικό, με ίσες ευκαιρίες για όλους, πρέπει να αλλάξει ο τρόπος που σκεφτόμαστε», τονίζει η Σοφία Πάσχου. Και αν σήμερα η αποτυχία μοιάζει να μην επιτρέπεται, το «Viva la mamma!» υπερασπίζεται το δικαίωμα στον πειραματισμό και στο λάθος. «Η δυνατότητα της έρευνας και της αποτυχίας σήμερα μοιάζει να μην υπάρχει. Οι άνθρωποι της παράστασής μας διεκδικούν έναν ασφαλή χώρο για να αποτύχουν χωρίς να κατακριθούν αυτόματα. Στις μικρές αίθουσες γεμάτες φως, συχνά βρίσκεις περισσότερη αλήθεια απ’ ό,τι στο ίδιο το θέατρο» καταλήγει.
Την προσαρμογή του μουσικού κειμένου, τη μουσικολογική επιμέλεια και τη συνεργασία στη μουσική δραματουργία έχει αναλάβει ο Χαράλαμπος Γωγιός και τη δραματουργία η Κατερίνα Μαυρογεώργη. Το σκηνικό και τα κοστούμια υπογράφει η Κλαιρ Μπρέισγουελ, ενώ τον σχεδιασμό φωτισμών η Σοφία Αλεξιάδου. Τους ρόλους ερμηνεύουν οι: Δάφνη Δαυίδ, Χρήστος Κεχρής, Χρύσα Μαλιαμάνη, Μάριος Σαραντίδης, Μαρίνος Ταρνανάς, Αλέξανδρος Χρυσανθόπουλος και Αποστόλης Ψυχράμης. Στο πιάνο ο Χρήστος Σακελλαρίδης.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα