Η υψηλή θερμοκρασία κατά τη διάρκεια της ημέρας δεν αποτυπώνει από μόνη της τη συνολική θερμική καταπόνηση που δέχεται ο ανθρώπινος οργανισμός. Όταν η ζέστη παραμένει και μετά τη δύση του ηλίου, το σώμα δεν προλαβαίνει να ανακάμψει, ενώ ο ύπνος διαταράσσεται και η κόπωση συσσωρεύεται.
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δρ Ανδρέας Φλουρής, Καθηγητής Φυσιολογίας και Διευθυντής του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Επιστημονικός Συνεργάτης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, «το σώμα δεν ξεκινά κάθε πρωί από το μηδέν».
Για να διατηρήσει σταθερή την εσωτερική του θερμοκρασία, αυξάνει τη ροή αίματος προς το δέρμα και παράγει ιδρώτα. Η διαδικασία αυτή επιβαρύνει την καρδιά και προκαλεί απώλεια νερού, αλάτων και ηλεκτρολυτών. Όταν η έκθεση στη ζέστη διαρκεί πολλές ώρες και η νύχτα παραμένει θερμή, μειώνεται το περιθώριο αποκατάστασης.
Οι θερμές νύχτες στερούν ύπνο
Η σχέση της νυχτερινής ζέστης με τον ύπνο έχει πλέον τεκμηριωθεί επιστημονικά. Ανάλυση 7,4 εκατομμυρίων καταγραφών ύπνου από 47.628 ανθρώπους σε 68 χώρες έδειξε ότι όταν η εξωτερική ελάχιστη θερμοκρασία ξεπερνά τους 30 βαθμούς Κελσίου, αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα μειωμένης διάρκειας ύπνου.
Η επίδραση φαίνεται να είναι εντονότερη στους ηλικιωμένους, στις γυναίκες και στους κατοίκους χωρών χαμηλότερου εισοδήματος.
Η απώλεια ύπνου μπορεί να φαίνεται περιορισμένη έπειτα από μία μόνο θερμή νύχτα. Όταν όμως επαναλαμβάνεται για πολλές ημέρες, οδηγεί σε συσσωρευμένη στέρηση ύπνου, κόπωση και μειωμένη προσοχή.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, επομένως, όχι μόνο η μέγιστη θερμοκρασία της ημέρας, αλλά και το πόσο χαμηλά υποχωρεί ο υδράργυρος κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Μεγαλύτερος κίνδυνος για τους ηλικιωμένους
Μελέτη του 2025 για την Ευρώπη, η οποία έλαβε υπόψη τόσο την υγρασία όσο και τα επεισόδια ζέστης που συνεχίζονται από την ημέρα στη νύχτα, εκτίμησε ότι όταν οι συνθήκες αυτές διαρκούν περισσότερο από τρεις ημέρες, ο σχετικός κίνδυνος θανάτου στους ηλικιωμένους μπορεί να είναι περίπου διπλάσιος ή ακόμη μεγαλύτερος σε σύγκριση με επεισόδια που περιορίζονται στη διάρκεια της ημέρας.
Στην Ελλάδα το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς πολλά κτίρια συγκρατούν τη θερμότητα, με αποτέλεσμα οι εσωτερικοί χώροι να παραμένουν ζεστοί ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας.
«Η ζεστή νύχτα δεν είναι απλώς μια άβολη νύχτα», σημειώνει ο κ. Φλουρής, καθώς περιορίζει την ευκαιρία για ύπνο και φυσιολογική αποφόρτιση του οργανισμού.
Η θερμική καταπόνηση επηρεάζει και το μυαλό
Οι συνέπειες, ωστόσο, μπορεί να εμφανιστούν πριν ακόμη εκδηλωθούν τα κλασικά συμπτώματα μιας θερμοπληξίας.
Σε πρόσφατη εργαστηριακή μελέτη, οι ερευνητές προσομοίωσαν ένα δεκαήμερο καύσωνα και παρακολούθησαν εθελοντές καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ώρου. Διαπιστώθηκαν σημαντικές διαταραχές στον ύπνο, ενώ όσοι αντιμετώπιζαν έντονη θερμική καταπόνηση εμφάνιζαν άστοχες ή αδέξιες κινήσεις και μειωμένη νοητική ικανότητα αρκετές ώρες έως και μία ημέρα νωρίτερα.
Παράλληλα, άλλη μελέτη του Εργαστηρίου έδειξε ότι η παρατεταμένη έκθεση του κεφαλιού στην ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να έχει πολύ εντονότερες επιπτώσεις στη φυσιολογία και τη νοητική ικανότητα σε σχέση με την έκθεση στη ζέστη υπό συνθήκες σκιάς.
Η ζέστη μπορεί να αφήνει αποτύπωμα στον οργανισμό
Οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον και τις πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες της επαναλαμβανόμενης έκθεσης στη ζέστη.
Μελέτη του 2025 σε 3.686 Αμερικανούς ηλικίας 56 ετών και άνω συνέδεσε τον μεγαλύτερο αριθμό θερμών ημερών με επιτάχυνση δεικτών επιγενετικής γήρανσης. Τα ευρήματα είναι προκαταρκτικά και απαιτείται περαιτέρω έρευνα, ωστόσο ανοίγουν ένα νέο πεδίο μελέτης σχετικά με το τι μπορεί να αφήνει πίσω της η χρόνια έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες.
Το μήνυμα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής είναι, σύμφωνα με τον κ. Φλουρή, σαφές: δεν αρκεί μια γενική προειδοποίηση ότι «θα κάνει ζέστη».
Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο, ποιες ώρες και σε ποιες τοποθεσίες, αλλά και ποια συγκεκριμένα μέτρα πρέπει να λαμβάνονται.
«Στόχος δεν είναι να μάθουμε το σώμα να αντέχει ολοένα περισσότερη ζέστη, αλλά να οργανώσουμε την κοινωνία ώστε να το εκθέτουμε σε λιγότερο κίνδυνο», υπογραμμίζει.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ