Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την κυριότερη αιτία θανάτου στις γυναίκες, ωστόσο μόλις τέσσερις στις δέκα αναγνωρίζουν ότι συνιστούν τη μεγαλύτερη απειλή για την υγεία τους. Νέες επιστημονικές δημοσιεύσεις στο περιοδικό «Circulation» αναδεικνύουν τη σημασία της πρόληψης σε κάθε στάδιο της ζωής, από την εφηβεία και την αναπαραγωγική ηλικία έως την εμμηνόπαυση.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η καρδιαγγειακή υγεία δεν μπορεί να εξετάζεται απομονωμένα, καθώς συνδέεται άμεσα με την ορμονική λειτουργία, την υγεία του εγκεφάλου και την ψυχική ευεξία. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η ιατρική φροντίδα των γυναικών συχνά παραμένει αποσπασματική, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση, με έμφαση στην έγκαιρη αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου.
Όπως σημειώνει η δρ Σαντίγια Καν, καθηγήτρια Καρδιαγγειακής Επιδημιολογίας στην Ιατρική Σχολή Feinberg του Πανεπιστημίου Northwestern, η πρόληψη πρέπει να ξεκινά από την εφηβεία και να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Ο ρόλος των ορμονών στην καρδιαγγειακή υγεία
Τα οιστρογόνα, η οιστραδιόλη και η προγεστερόνη επηρεάζουν τη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων, του εγκεφάλου και του καρδιακού μυός. Παράλληλα, συνδέονται με τη ρύθμιση της χοληστερόλης, της αρτηριακής πίεσης, των φλεγμονωδών διεργασιών και της αντίδρασης του οργανισμού στο στρες.
Αν και η συχνότερη καρδιαγγειακή πάθηση στις γυναίκες, όπως και στους άνδρες, είναι η αθηροσκλήρωση, υπάρχουν μορφές καρδιακής νόσου που εμφανίζονται συχνότερα στις γυναίκες. Σε αυτές περιλαμβάνονται η μικροαγγειακή στεφανιαία νόσος, η καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης και ο αυτόματος διαχωρισμός στεφανιαίας αρτηρίας, μια δυνητικά σοβαρή κατάσταση κατά την οποία διαχωρίζονται τα στρώματα του τοιχώματος της αρτηρίας.
Οι τρεις επιστημονικές δημοσιεύσεις αποτελούν κοινή πρωτοβουλία της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας, της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής, του Αμερικανικού Κολεγίου Μαιευτήρων και Γυναικολόγων και της Εταιρείας Μητρικής-Εμβρυϊκής Ιατρικής.
Εφηβεία: Τα πρώτα σημάδια που χρειάζονται προσοχή
Η εφηβεία αποτελεί καθοριστική περίοδο για τη μελλοντική καρδιαγγειακή υγεία. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η έναρξη της περιόδου πριν από την ηλικία των δέκα ετών έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου αργότερα στη ζωή.
Επιπλέον, οι διαταραχές του εμμηνορροϊκού κύκλου, όταν συνδυάζονται με επίμονη σοβαρή ακμή ή αυξημένη τριχοφυΐα στο πρόσωπο και στο σώμα, μπορεί να αποτελούν ενδείξεις συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών. Το σύνδρομο σχετίζεται με διαταραχές του μεταβολισμού της γλυκόζης και αυξημένο κίνδυνο διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Η δρ Αμάντα Μ. Περάκ, αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδιατρικής και Προληπτικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Northwestern, τονίζει ότι στην εφηβεία διαμορφώνονται συνήθειες που επηρεάζουν την υγεία για δεκαετίες. Η ισορροπημένη διατροφή, η σωματική δραστηριότητα και η αποφυγή του καπνίσματος αποτελούν βασικά στοιχεία πρόληψης.
Νεαρή ενήλικη ζωή: Οι οκτώ παράγοντες πρόληψης
Οι γυναίκες χρειάζεται να γνωρίζουν από νεαρή ηλικία τους παράγοντες που επηρεάζουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Το πρόγραμμα «Life’s Essential 8» της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας περιλαμβάνει οκτώ βασικούς άξονες:
Διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους.
Έλεγχο της αρτηριακής πίεσης.
Ρύθμιση της χοληστερόλης.
Έλεγχο του σακχάρου στο αίμα.
Υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή.
Τακτική σωματική δραστηριότητα.
Επαρκή και ποιοτικό ύπνο.
Αποφυγή του καπνίσματος.
Παράλληλα, οι ειδικοί συνιστούν να συζητούν οι γυναίκες με τον γιατρό τους εάν οι διαταραχές του κύκλου μπορεί να συνδέονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, ποιες μέθοδοι αντισύλληψης είναι κατάλληλες για το ιστορικό τους και εάν χρειάζονται ειδικές εξετάσεις πριν από μια εγκυμοσύνη.
Εγκυμοσύνη: Ένα «τεστ κοπώσεως» για την καρδιά
Η καρδιαγγειακή υγεία πριν από την εγκυμοσύνη έχει ιδιαίτερη σημασία. Ωστόσο, σύμφωνα με τις δημοσιεύσεις, εννέα στις δέκα γυναίκες ηλικίας 20 έως 44 ετών δεν έχουν ιδανική καρδιαγγειακή υγεία όταν μένουν έγκυες.
Η εγκυμοσύνη λειτουργεί συχνά ως ένα είδος «τεστ κοπώσεως» για την καρδιά, καθώς μπορεί να αποκαλύψει προϋπάρχουσες ευπάθειες ή να συνοδευτεί από προβλήματα που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικών καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Η υπέρταση κατά την εγκυμοσύνη, ο διαβήτης κύησης και ο πρόωρος τοκετός αποτελούν σημαντικούς δείκτες για την αξιολόγηση της μελλοντικής υγείας της καρδιάς.
Εξίσου σημαντική είναι η παρακολούθηση μετά τον τοκετό, ιδίως κατά τον πρώτο χρόνο. Ωστόσο, αρκετές γυναίκες δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση στην απαραίτητη ιατρική φροντίδα σε αυτή την περίοδο. Η συστηματική παρακολούθηση μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου.
Ψυχική υγεία και καρδιά: Μια αμφίδρομη σχέση
Η ορμονική λειτουργία, η ψυχική υγεία και η καρδιαγγειακή κατάσταση αλληλεπιδρούν σε όλη τη διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας. Οι ορμονικές διακυμάνσεις μπορεί να επηρεάζουν τη διάθεση, ενώ το άγχος και η κατάθλιψη μπορούν να δυσχεραίνουν την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών, όπως η τακτική άσκηση και η ισορροπημένη διατροφή.
Οι διατροφικές διαταραχές, οι οποίες εμφανίζονται συχνότερα στα κορίτσια από την εφηβεία, ενδέχεται επίσης να επηρεάσουν την καρδιαγγειακή υγεία. Παράλληλα, στην ηλικία των 17 ετών τα κορίτσια έχουν διπλάσιες πιθανότητες από τα αγόρια να διαγνωστούν με κατάθλιψη.
Η σχέση είναι αμφίδρομη: οι έφηβοι με κατάθλιψη εμφανίζουν αυξημένη πιθανότητα παχυσαρκίας αργότερα στη ζωή, ενώ η παχυσαρκία συνδέεται και αυτή με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης. Αντίστοιχα, οι γυναίκες με διαγνωσμένη καρδιαγγειακή νόσο είναι πιθανότερο να εμφανίσουν συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, τα οποία μπορούν να επιβαρύνουν περαιτέρω την υγεία τους.
Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες προτείνουν να ενταχθεί συστηματικά η αξιολόγηση της ψυχικής υγείας στην ιατρική φροντίδα των γυναικών, μαζί με τον έλεγχο των υπόλοιπων παραγόντων κινδύνου.
Εμμηνόπαυση: Περίοδος αυξημένης επαγρύπνησης
Τα χρόνια πριν από την εμμηνόπαυση συνοδεύονται από ορμονικές μεταβολές που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την καρδιαγγειακή υγεία. Σε αυτή τη φάση, οι γυναίκες ενδέχεται να παρουσιάσουν αύξηση της LDL, της λεγόμενης «κακής» χοληστερόλης, μεταβολές στο σωματικό βάρος και άνοδο της αρτηριακής πίεσης.
Την ίδια περίοδο, οι επιπτώσεις χρόνιων ανθυγιεινών συνηθειών μπορεί να γίνουν περισσότερο εμφανείς, αυξάνοντας την πιθανότητα εκδήλωσης καρδιαγγειακής νόσου.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα χρόνια γύρω από την εμμηνόπαυση αποτελούν σημαντική ευκαιρία για την επανεκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Οι γυναίκες μπορούν να συζητήσουν με τον γιατρό τους ποιες εξετάσεις χρειάζονται, ποια μέτρα πρόληψης είναι κατάλληλα για τις ίδιες και πώς μπορούν να αντιμετωπίσουν παράγοντες όπως η αυξημένη χοληστερόλη, η υπέρταση και οι διαταραχές του ύπνου.
Το βασικό μήνυμα των επιστημονικών δημοσιεύσεων είναι ότι η πρόληψη δεν περιορίζεται σε μία συγκεκριμένη ηλικία. Η τακτική αξιολόγηση της υγείας, η αναγνώριση των ορμονικών και ψυχολογικών μεταβολών και η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών σε κάθε στάδιο της ζωής μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην προστασία της καρδιάς των γυναικών.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα