Η σαρκοπενία, η σταδιακή απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης που συνδέεται κυρίως με τη γήρανση, μπορεί να περιορίσει σημαντικά την κινητικότητα και την αυτονομία, αυξάνοντας τον κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων. Παράλληλα, η απώλεια μυϊκού ιστού αποτελεί ζήτημα που χρειάζεται προσοχή και κατά τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, καθώς η σημαντική μείωση του σωματικού βάρους μπορεί να συνοδεύεται και από απώλεια μυϊκής μάζας.
Όπως εξηγούν ο Ανδρέας Μελιδώνης, διευθυντής Παθολόγος – Διαβητολόγος, και ο Κάρολος Παπαλαζάρου, Διαιτολόγος – Διαβητολόγος, συνεργάτης του Metropolitan Hospital, οι σκελετικοί μύες δεν είναι απαραίτητοι μόνο για την κίνηση, αλλά συμμετέχουν σε ζωτικές λειτουργίες, όπως η αναπνοή και η παραγωγή θερμότητας. Παράλληλα, λειτουργούν ως ενδοκρινικά όργανα, απελευθερώνοντας ουσίες που ονομάζονται μυοκίνες και συμβάλλουν στη ρύθμιση του μεταβολισμού.
Η σωματική άσκηση ενισχύει την έκκριση και τη δράση των μυοκινών, ενώ η καθιστική ζωή συνδέεται με τη μείωσή τους και με αυξημένο κίνδυνο καρδιομεταβολικών επιπλοκών.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο
Η σαρκοπενία εμφανίζεται συχνότερα σε μεγαλύτερες ηλικίες και μπορεί να επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου. Μεταξύ των παραγόντων που ευνοούν την εμφάνισή της είναι:
Οι ορμονικές μεταβολές, όπως η μείωση της τεστοστερόνης, των οιστρογόνων και της αυξητικής ορμόνης.
Η χρόνια φλεγμονή και η νευρομυϊκή εκφύλιση.
Οι διατροφικές ελλείψεις, η ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών και η έλλειψη βιταμινών, όπως η D και η Β12.
Η αναιμία και η παρατεταμένη σωματική αδράνεια.
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στη μείωση της μυϊκής δύναμης και αντοχής. Οι ασθενείς μπορεί να δυσκολεύονται σε απλές καθημερινές δραστηριότητες, να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων, αλλά και μεγαλύτερη δυσκολία ανάρρωσης μετά από ασθένεια ή νοσηλεία. Παράλληλα, η απώλεια λειτουργικότητας μπορεί να επιβαρύνει την ψυχολογία και να ενισχύσει την κοινωνική απομόνωση.
Τι γνωρίζουμε για τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και κατά τη χρήση νεότερων φαρμακευτικών θεραπειών για την παχυσαρκία και τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Οι αγωνιστές GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και η λιραγλουτίδη, καθώς και η τιρζεπατίδη, συμβάλλουν στην απώλεια βάρους, η οποία όμως δεν αφορά αποκλειστικά το λίπος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν οι ειδικοί, σε μελέτες για τη σεμαγλουτίδη έχει καταγραφεί απώλεια βάρους έως περίπου 15%, με τη μυϊκή μάζα να αντιστοιχεί σε σημαντικό μέρος της συνολικής απώλειας. Για τη λιραγλουτίδη αναφέρεται μείωση του σωματικού βάρους κατά 5%-10%, ενώ για την τιρζεπατίδη έχουν καταγραφεί μεγαλύτερες απώλειες βάρους, με διαφοροποιήσεις ως προς το ποσοστό της άλιπης μάζας που χάνεται.
Ωστόσο, η απώλεια άλιπης μάζας δεν ταυτίζεται αυτομάτως με τη σαρκοπενία. Η αξιολόγηση απαιτεί συνεκτίμηση της μυϊκής δύναμης, της λειτουργικότητας και της σύστασης του σώματος. Τα ποσοστά που αναφέρονται στις μελέτες διαφέρουν ανάλογα με το φάρμακο, τον πληθυσμό και τη μέθοδο μέτρησης.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι συγκεκριμένες θεραπείες μπορούν να χρησιμοποιούνται με ασφάλεια, όταν χορηγούνται με την κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση. Η προστασία της μυϊκής μάζας, ωστόσο, πρέπει να αποτελεί μέρος του συνολικού σχεδιασμού της θεραπείας.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η εκτίμηση της μυϊκής μάζας μπορεί να πραγματοποιηθεί με μεθόδους όπως η μέτρηση DEXA, η αξονική και η μαγνητική τομογραφία, καθώς και η ανάλυση σύστασης σώματος μέσω βιοηλεκτρικής εμπέδησης (BIA).
Παράλληλα, αξιολογείται η λειτουργική κατάσταση των μυών με δοκιμασίες που μετρούν τη δύναμη της λαβής, την ταχύτητα βάδισης και την ικανότητα έγερσης από καρέκλα. Οι μετρήσεις αυτές βοηθούν στην αναγνώριση πιθανής μυϊκής αδυναμίας και στην παρακολούθηση της πορείας του ασθενούς.
Διατροφή και άσκηση οι βασικοί σύμμαχοι
Η πρόληψη και η αντιμετώπιση της σαρκοπενίας βασίζονται κυρίως στην επαρκή διατροφή και τη συστηματική σωματική δραστηριότητα.
1. Επαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών
Για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ή με χαμηλή μυϊκή μάζα, οι ειδικοί αναφέρουν ως ενδεικτικό στόχο την πρόσληψη περίπου 1,2-1,5 γραμμαρίων πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως, εφόσον αυτό είναι κατάλληλο για την κατάσταση της υγείας τους.
Πηγές πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας είναι το ψάρι, το άπαχο κρέας, το κοτόπουλο, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Συμπληρώματα όπως η λευκίνη ή η κρεατίνη μπορεί να εξεταστούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις, κατόπιν αξιολόγησης από επαγγελματία υγείας.
Η βιταμίνη D, όταν υπάρχει ανάγκη συμπλήρωσης, και μια διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά μπορούν επίσης να ενταχθούν σε ένα ολοκληρωμένο διατροφικό πλάνο.
2. Συστηματική σωματική άσκηση
Οι ασκήσεις αντιστάσεων, δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα, με βάρη, λάστιχα ή όργανα γυμναστικής, συμβάλλουν στη διατήρηση και την ενίσχυση της μυϊκής δύναμης.
Παράλληλα, η αερόβια άσκηση μέτριας έντασης, με στόχο τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα για τους περισσότερους ενήλικες, υποστηρίζει την καρδιαγγειακή υγεία και τη συνολική φυσική κατάσταση. Το πρόγραμμα πρέπει να προσαρμόζεται στις δυνατότητες και στην κατάσταση της υγείας κάθε ατόμου.
Γιατί χρειάζεται παρακολούθηση κατά την απώλεια βάρους
Η διατήρηση της μυϊκής υγείας είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους ηλικιωμένους, αλλά και για όσους ακολουθούν θεραπεία για την παχυσαρκία. Η περιοδική αξιολόγηση της μυϊκής μάζας και της λειτουργικής ικανότητας μπορεί να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό ανεπιθύμητων μεταβολών.
Όπως καταλήγουν οι ειδικοί, η αντιμετώπιση της σαρκοπενίας απαιτεί συνδυασμό διατροφικών παρεμβάσεων, συστηματικής άσκησης και, όπου χρειάζεται, εξατομικευμένης ιατρικής καθοδήγησης.
Στόχος δεν είναι μόνο η μείωση του σωματικού βάρους, αλλά και η διατήρηση της δύναμης, της αυτονομίας και της ποιότητας ζωής.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ