Σαφές πολιτικό στίγμα με ορίζοντα τις επόμενες εθνικές εκλογές έδωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η κυβέρνηση έχει εξαιρετικά καλές πιθανότητες να κερδίσει μια τρίτη κυβερνητική θητεία, προτάσσοντας παράλληλα τη μετριοπαθή κεντρώα πολιτική ως τη μόνη αποτελεσματική απάντηση απέναντι στον λαϊκισμό.
Η τοποθέτηση αυτή έγινε κατά τη διάρκεια συζήτησης του πρωθυπουργού με τον Χέμαντ Τανέχα, διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας Τζένεραλ Κάταλιστ, στην Πνύκα, στο πλαίσιο εκδήλωσης που διοργάνωσε η Εντέβορ Γκρίς. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε ότι οι εκλογικές αναμετρήσεις κερδίζονται στην πράξη με την υλοποίηση των δεσμεύσεων και τη σοβαρή διακυβέρνηση, παράλληλα με τη διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας και την προσήλωση στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις.
Συνδέοντας τη δημοσιονομική υπευθυνότητα με την κοινωνική συνοχή, ο πρωθυπουργός παρουσίασε το ελληνικό μοντέλο ως μια σύγχρονη σύνθεση ελεύθερης αγοράς και ισχυρής κρατικής εποπτείας. Έφερε ως παράδειγμα την αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 41%, επισημαίνοντας ότι η καταπολέμηση των ανισοτήτων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις ραγδαίες εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραδέχθηκε τη δυσκολία παρακολούθησης αυτών των αλλαγών, σημειώνοντας ωστόσο ότι η Ελλάδα επικαιροποιεί συνεχώς την εθνική της στρατηγική, με τη σημαντική συμβολή του καθηγητή Κωνσταντίνου Δασκαλάκη. Η χώρα μας, όπως ανέφερε, επιδιώκει να λειτουργήσει ως πεδίο δοκιμής και εφαρμογής νέων τεχνολογιών, συνεργαζόμενη με κορυφαίες εταιρείες του κλάδου για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του Δημοσίου.
Αναλύοντας πρακτικά παραδείγματα, αναφέρθηκε στη δυνατότητα χρήσης μιας «ψηφιακής νοσηλεύτριας» στην υγεία, η οποία θα αναλαμβάνει γραφειοκρατικές εργασίες για να απελευθερώσει χρόνο για τους επαγγελματίες υγείας, καθώς και σε προγράμματα με την ΟπενΈιΆι στην εκπαίδευση για τη μείωση του διοικητικού φόρτου των δασκάλων. Παράλληλα, στάθηκε στη συνεργασία με την Ελέβεν Λαμπς για τη διάσωση των παραδοσιακών ελληνικών διαλέκτων και με την Άισεϊ για την εγχώρια παραγωγή προηγμένων δορυφόρων, αποδεικνύοντας ότι η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει βάση έρευνας και παραγωγής, αξιοποιώντας το εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό της και προσελκύοντας επιστήμονες από τη διασπορά.
Στον τομέα της άμυνας, ο πρωθυπουργός πρότεινε τη στροφή προς την καινοτομία, ζητώντας από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας να συνεργάζεται με νεοφυείς επιχειρήσεις για την ανάπτυξη τεχνολογιών, όπως τα θαλάσσια μη επανδρωμένα συστήματα, σε συνεργασία με το ΜΙΤ.
Παρά τις μεγάλες ευκαιρίες, ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξέφρασε έντονο προβληματισμό για τους υπαρξιακούς κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης, τη συγκέντρωση υπερβολικού πλούτου σε ελάχιστες εταιρείες και τις πιθανές επιπτώσεις στην αγορά εργασίας.
Παράλληλα, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την ψυχική υγεία των παιδιών λόγω της αλόγιστης χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, επαναλαμβάνοντας την απόφαση για θεσμοθέτηση ορίου ηλικίας κάτω των 15 ετών για την πρόσβαση σε αυτά και ζητώντας ένα αυστηρότερο ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. Πρόσθεσε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αλλάξει τον τρόπο αξιολόγησης στα σχολεία, στρέφοντας ξανά το ενδιαφέρον στις προφορικές εξετάσεις, ενώ σημείωσε ότι οι δημόσιες επενδύσεις σε αθλητικά και πολιτιστικά κέντρα είναι η καλύτερη απάντηση στην εξάρτηση από τις οθόνες.
Κλείνοντας τη συζήτηση, ο πρωθυπουργός μοιράστηκε μια προσωπική εμπειρία από τη χρήση ενός ψηφιακού λογογράφου, τον οποίο τελικά απέρριψε, τονίζοντας ότι καμία τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει την αυθεντική, ζωντανή ανθρώπινη επικοινωνία και τη συναισθηματική επαφή με το ακροατήριο.
Αναλυτικά η εισαγωγική τοποθέτηση του Πρωθυπουργού:
“Καταρχάς, είναι μεγάλη μου χαρά που βρίσκομαι και πάλι μαζί σας. Θα ήθελα να ξεκινήσω ευχαριστώντας την Κωστάντζα, τον Πάνο και την καταπληκτική ομάδα της Endeavor για την εξαιρετική δουλειά που έχουν κάνει. Θα ήθελα να αναφέρω, ως εισαγωγική παρατήρηση, ότι η Endeavor έχει αποδειχθεί ένας εξαιρετικός συνεργάτης της κυβέρνησης όσον αφορά τη μελέτη και τη διαμόρφωση πολιτικής γύρω από την τεχνολογική καινοτομία και την τεχνητή νοημοσύνη, και κάθε φορά που προσπαθούμε να συνεργαστούμε με το πολύ δυναμικό οικοσύστημα ελληνικών καινοτόμων επιχειρήσεων, το πρώτο σημείο επαφής είναι πάντα η Endeavor. Σας ευχαριστώ, λοιπόν, θερμά για την εξαιρετική δουλειά που έχετε κάνει και ευχαριστώ επίσης όλους όσοι αφιερώνουν χρόνο και πόρους για να υποστηρίξουν την Endeavor.
Φυσικά, αυτός ο χώρος είναι ιδιαίτερα ξεχωριστός. Καταλαβαίνω ότι πρέπει να είναι αρκετά δύσκολο για εσάς να επικεντρωθείτε στη συζήτηση, όταν έχετε αυτή την καταπληκτική θέα πίσω μας. Για όσους δεν το γνωρίζετε, είναι η πρώτη φορά που μπορείτε να δείτε τον Παρθενώνα χωρίς σκαλωσιές μετά από πολλές δεκαετίες. Πρόκειται λοιπόν για μοναδική θέα και μια υπενθύμιση ότι αυτός είναι κυριολεκτικά ο τόπος όπου γεννήθηκε η δημοκρατία.
Και κάθε φορά που επανερχόμαστε στην ιστορία αυτού του τόπου, πάντα με εκπλήσσει πόσο καινοτόμα έννοια ήταν: οι πολίτες μιας πόλης-κράτους αποφάσισαν να λαμβάνουν οι ίδιοι τις αποφάσεις για το μέλλον τους, χωρίς κάποιος δεσπότης, βασιλιάς ή φαραώ να είναι επικεφαλής και να ενεργεί ως ανώτατη αρχή.
Έτσι, επέλεξαν αυτό το μέρος, για την ακρίβεια κάποια στιγμή έγινε η μετακίνηση από την Αγορά σε αυτόν τον λόφο, και εδώ ελήφθησαν πολύ σημαντικές αποφάσεις. Αρκεί να διαβάσετε Θουκυδίδη για να καταλάβετε τι σήμαινε η συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου εδώ, για να ακούσει ομιλητές οι λόγοι των οποίων έχουν χαραχτεί στην ιστορία και στη συνέχεια να συζητά συλλογικά και δημοκρατικά για το μέλλον, λαμβάνοντας άλλοτε σωστές αποφάσεις, και άλλοτε εντελώς λανθασμένες.
Οι αρχαίοι Έλληνες, θα το πω και πάλι, ασχολήθηκαν εντατικά με τις διάφορες πολιτικές δομές, τις μελέτησαν και είχαν πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι και η δημοκρατία έχει τις δικές της αδυναμίες. Έχει πλεονεκτήματα, αλλά έχει και αδυναμίες. Γι’ αυτό πιστεύω ότι αυτές οι αναφορές είναι πάντα αρκετά σχετικές. Αλλά αρκετά με την ιστορία, γιατί θα μπορούσαμε να μιλάμε για ώρες. Αυτό το μέρος μας εμπνέει ιδιαίτερα.
Όσον αφορά το τι έχει αλλάξει, σήμερα είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση και, στην πραγματικότητα, είναι πολύ δύσκολο για έναν υπεύθυνο χάραξης πολιτικής να παρακολουθεί στενά τις δραστικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Επομένως, όπως έχουμε πει, είμαστε δεσμευμένοι να εφαρμόσουμε αλλά και να επικαιροποιήσουμε την κύρια στρατηγική μας για την τεχνητή νοημοσύνη, την οποία, όπως γνωρίζετε, καταρτίσαμε πριν από μερικά χρόνια.
Βλέπω τον Κωνσταντίνο Δασκαλάκη στο ακροατήριο. Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τι σημαίνει η τεχνητή νοημοσύνη για μια κυβέρνηση. Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα οι δυνατότητες και οι ευκαιρίες που έχουμε όσον αφορά τη συνεργασία με μεγάλες εταιρείες που αναπτύσσουν ΤΝ για την υλοποίηση έργων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον και την εκτέλεση πιλοτικών προγραμμάτων, προκειμένου να δούμε πώς μπορούμε να κάνουμε τη διακυβέρνηση πιο αποτελεσματική και να δούμε τι σημαίνει η ενσωμάτωση αυτής της τεχνολογίας στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών.
Είμαι σίγουρος ότι θα συζητήσουμε, κι αυτό με συνάρπασε όταν άκουσα για τη σημερινή συζήτηση, τι σημαίνει η χρήση της AI στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Και με εκπλήσσει η ικανότητα που διαθέτουν οι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης (AI agents) και ο βαθμός πολυπλοκότητας που μπορεί κανείς να ενσωματώσει σε αυτούς τους πράκτορες.
Σήμερα συζητούσαμε για το γεγονός ότι θεωρούσαμε -και προφανώς εξακολουθούμε να θεωρούμε- ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι πολύ καλή στην εκτέλεση επαναλαμβανόμενων εργασιών. Ωστόσο, συζητούσαμε και για την έννοια μιας «νοσοκόμας τεχνητής νοημοσύνης» που θα μπορεί πραγματικά να μιλά με ενσυναίσθηση και να υποστηρίζει έναν ασθενή, χωρίς ποτέ να κουράζεται, να βαριέται ή να θυμώνει, και η οποία θα είναι διαθέσιμη 24 ώρες το 24ωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα. Άρα, διαπιστώνουμε συνεχώς όλο και περισσότερες ευκαιρίες.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι βλέπουμε περισσότερες ευκαιρίες από όσες μπορούμε πραγματικά να αξιοποιήσουμε ως κυβέρνηση. Και, ξέρετε, πρέπει να παρακολουθούμε τις εξελίξεις και να επιλέγουμε τις προτεραιότητές μας όσον αφορά τα έργα που θέλουμε πραγματικά να υλοποιήσουμε, φροντίζοντας να εστιάζουμε στους τομείς όπου μπορούμε πραγματικά να είμαστε πρωτοπόροι σε παγκόσμιο επίπεδο και να προσφέρουμε στους συνεργάτες μας.
Έχουμε συνεργαστεί στενά με την General Catalyst και τους λέμε, «ελάτε εδώ και ας δοκιμάσουμε διάφορα πράγματα. Να δούμε τι λειτουργεί και μετά θα δούμε τι μπορούμε να υλοποιήσουμε». Και μπορούμε επίσης να μιλήσουμε περισσότερο, καθώς προχωρά η συζήτηση, για το τι έχουμε κάνει και τα πιλοτικά προγράμματα που έχουμε υλοποιήσει με άλλες εταιρείες.
Κληθείς να σχολιάσει την προειδοποίηση του Διευθύνοντα Συμβούλου της Google DeepMind Demis Hassabis για τους κινδύνους που εγκυμονεί η Τεχνητή Γενική Νοημοσύνη (AGI), ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε:
Τρέφω τεράστιο σεβασμό για τον Demis, και στις επαφές μου μαζί του διαπίστωνα πάντα ότι έχει πολύ βαθιά γνώση και είναι συνειδητοποιημένος όσον αφορά τις συνέπειες αυτού που δημιουργεί. Δεν μπορώ απαραίτητα να πω το ίδιο για, ξέρετε, άλλους ηγέτες της τεχνολογίας που έχουν εμμονή με την ιδέα να έχουν προβάδισμα μιας εβδομάδας ή ενός μήνα έναντι των ανταγωνιστών τους.
Επομένως, είναι απολύτως σαφές για μένα ότι όσο πιο εξελιγμένα γίνονται αυτά τα μοντέλα, τόσο λιγότεροι άνθρωποι καταλαβαίνουν ακριβώς τι συμβαίνει με αυτά και πώς γίνονται πραγματικά όλο και καλύτερα. Και σίγουρα δεν είμαι ένας από αυτούς. Και, φυσικά, διαβάζοντας τα δύο δοκίμια που έγραψε πρόσφατα ο Διευθύνων Σύμβουλος της Anthropic σχετικά με τη σκοτεινή και τη φωτεινή πλευρά της τεχνητής νοημοσύνης, δεν μπορεί παρά να ανησυχεί κανείς, επειδή ο κίνδυνος να πάει κάτι στραβά είναι απλώς τεράστιος, είναι πολύ μεγάλος για να τον αγνοήσουμε.
Τούτου λεχθέντος, εάν με ρωτάτε αν έχω την αίσθηση ότι οι ΗΠΑ είναι αυτή τη στιγμή διατεθειμένες να «φρενάρουν» αυτές τις τεχνολογίες και να θεσπίσουν κάποιο είδος ρύθμισης που θα προσπαθήσει να περιορίσει την πιθανότητα να πάει κάτι στραβά, έχω τις αμφιβολίες μου γι’ αυτό, και δεν ξέρω καν πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη κάτι τέτοιο.
Επομένως, δεν είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος ότι αυτό αποτελεί πιθανότητα. Διότι πρέπει επίσης να έχουμε υπόψη ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει ένας σαφής «αγώνας εξοπλισμών» μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας σχετικά με τη στρατηγική κυριαρχία στην τεχνολογία του μέλλοντος. Και είμαι βέβαιος ότι αυτό είναι κάτι που απασχολεί και πολλούς Αμερικανούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Και μετά, φυσικά, υπάρχει αυτό που είπατε. Διότι εν τέλει η αφθονία δεν μπορεί να ισοδυναμεί μόνο με τη δημιουργία τεράστιου, σχεδόν ανατάληπτου πλούτου, για λίγους μετόχους λίγων εταιρειών. Αυτή είναι η συνταγή για μεγάλες κοινωνικές αναταραχές και τελικά, οι εκκλήσεις προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να περιορίσουν αυτή τη δημιουργία πλούτου θα γίνουν όλο και πιο έντονες.
Αυτό συνέβη αν κοιτάξετε την οικονομική ιστορία στα τέλη του 19ου αιώνα· σε κάποιο σημείο το κράτος παρενέβη και διαλύσε εταιρείες λέγοντας: «Είστε απλά πολύ μεγάλες για να σας διαχειριστούμε». Ασφαλώς, τώρα μιλάμε για διαφορετική τάξη μεγέθους.
Ωστόσο, αν η κλίμακα προσελκύει κεφάλαια, αν το «νόμισμα» αυτών των εταιρειών -που είναι η τιμή της μετοχής τους- είναι τόσο ισχυρό ώστε να μπορούν κυριολεκτικά να απορροφήσουν οποιαδήποτε επιχείρηση επιθυμούν με αντάλλαγμα ένα κλάσμα της κεφαλαιοποίησής τους, τότε η συγκέντρωση ισχύος γίνεται τόσο μεγάλη που είναι δύσκολο να συγκρατηθεί.
Αναφέρθηκες στο ζήτημα των νοσηλευτών, το οποίο είναι πολύ ενδιαφέρον, γιατί όταν βλέπω τα πράγματα από τη δική μου οπτική γωνία, έχουμε μια χρόνια έλλειψη νοσηλευτών. Δεν είναι μόνο ένα ελληνικό πρόβλημα, είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Προσπαθούμε να κάνουμε το επάγγελμα πιο ελκυστικό, χωρίς μεγάλη επιτυχία ωστόσο, μολονότι έχουμε αυξήσει τις αποδοχές των νοσηλευτών. Οπότε, αν μπορεί κανείς να προσθέσει τεχνολογία στη δουλειά που κάνουν οι νοσηλευτές, αρκεί αυτό να μην σημαίνει αντικατάσταση της δουλειάς ενός νοσηλευτή, αυτό είναι στην πραγματικότητα ένα εγχείρημα με θετικό άθροισμα, γιατί μπορώ να κάνω περισσότερα με τον ίδιο αριθμό ανθρώπων.
Μπορώ να μειώσω τον φόρτο εργασίας, ίσως τον γραφειοκρατικό φόρτο εργασίας, των νοσηλευτών και να τους επιτρέψω να κάνουν αυτό στο οποίο ειδικεύονται, δηλαδή να φροντίζουν τους ασθενείς και να λαμβάνουν τις κρίσιμες αποφάσεις που μόνο αυτοί μπορούν να πάρουν.
Σε ό,τι αφορά τους εκπαιδευτικούς, αν μπορώ, για παράδειγμα -και αυτό είναι ακριβώς το έργο που υλοποιούμε με την OpenAI- αν μπορώ να τους απαλλάξω από το φόρτο εργασίας όσον αφορά τον προγραμματισμό των μαθημάτων χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη, αυτό σημαίνει ότι θα έχουν περισσότερο χρόνο μέσα στην τάξη.
Αλλά μπορεί να δημιουργηθεί τόσο μεγάλη αξία και αν οι αποτιμήσεις είναι σωστές, αυτό σημαίνει ότι μιλάμε για τεράστια κέρδη αποδοτικότητας. Και τα τεράστια κέρδη αποδοτικότητας θα οδηγήσουν αναπόφευκτα στην αντικατάσταση εργατικού δυναμικού. Και αυτή είναι η επόμενη μεγάλη μάχη, που θα αφορά τη σχέση μεταξύ των κυβερνήσεων και των εταιρειών τεχνολογίας. Η άλλη ανάγνωση είναι ότι μιλάμε για τεράστιες «φούσκες» όσον αφορά τις αποτιμήσεις.
Επομένως, δύο πράγματα μπορούν να συμβούν και συγχωρέστε την ευθύτητα: είτε αυτές οι αποτιμήσεις αποτελούν φούσκα, είτε οι βελτιώσεις στην αποδοτικότητα θα είναι τόσο μεγάλης κλίμακας που θα προκαλέσουν μια μετατόπιση του εργατικού δυναμικού όμοια της οποίας δεν έχουμε ξαναδεί. Και τα δύο σενάρια, λοιπόν, δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκά.
Βρισκόμαστε, λοιπόν, σε ένα σημείο καμπής. Μιλήσαμε για τα θετικά στοιχεία, αλλά ως υπεύθυνος χάραξης πολιτικής πρέπει επίσης να έχω επίγνωση του γεγονότος ότι βρισκόμαστε επί του παρόντος σε ένα σημείο όπου τα πράγματα θα μπορούσαν να πάρουν αρνητική τροπή πολύ γρήγορα.
Ερωτηθείς για τη συνεργασία της Ελλάδας με μεγάλες εταιρείες, όπως η ElevenLabs, και για τον ρόλο της διασποράς στην ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας, ο Πρωθυπουργός επισήμανε:
Η απάντηση είναι πολύ απλή. Η σύζυγός μου, η οποία είναι η ιδρύτρια της Endeavor Greece, αυτή που σας έπεισε να φέρετε την Endeavor στην Ελλάδα όταν εγώ απέτυχα -για λόγους διαφάνειας, γνωρίζω τη Linda από την εποχή που φοιτούσαμε στο Harvard, οπότε γνωριστήκαμε πολλά χρόνια πριν. Η σύζυγός μου είναι κατά το ήμισυ Πολωνή, οπότε η σύνδεση με την Πολωνία είναι προφανής. Έχω μια πολύ θετική προδιάθεση απέναντι στην Πολωνία.
Η συνεργασία, όμως, με την ElevenLabs είναι απλώς ένα παράδειγμα του είδους των έργων που θέλουμε να υλοποιήσουμε με εταιρείες του κλάδου της τεχνητής νοημοσύνης που επιθυμούν να συνεργαστούν μαζί μας. Διαθέτουν τεράστια τεχνογνωσία στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης όσον αφορά τη φωνή. Με συναρπάζει ιδιαίτερα ένα συγκεκριμένο έργο που υλοποιούμε: προσπαθούμε να διαφυλάξουμε παραδοσιακές διαλέκτους από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, οι οποίες ομιλούνται από όλο και λιγότερους.
Αυτό είναι απλώς ένα παράδειγμα του πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη για να αξιοποιήσουμε την τεράστια πολιτιστική μας κληρονομιά, η οποία αποτελεί μεγάλη προτεραιότητα για εμάς, καθώς υπάρχει πλέον ακόμα και επίσημη ημέρα αφιερωμένη στην ελληνική γλώσσα, αναγνωρισμένη από την UNESCO.
Και σκεφτήκαμε ότι αυτό ήταν ένα από εκείνα τα ενδιαφέροντα project όπου μπορούμε να συνεργαστούμε με μία από τις ταχέως αναπτυσσόμενες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης και να δημιουργήσουμε κάτι που παρουσιάζει ενδιαφέρον και γι’ αυτούς.
Και φυσικά, επιτρέψτε μου να τονίσω αυτό που είπε προηγουμένως ο Rafal: η συνεργασία με την ICEYE υπήρξε, πιστεύω, πολύ εποικοδομητική, τόσο για την ελληνική κυβέρνηση όσο και για την ICEYE.
Δεν είμαστε απλώς πελάτες των δορυφόρων σας, αλλά δημιουργήσατε μια ομάδα στην Ελλάδα από το μηδέν, φέρατε πίσω ταλέντα από το εξωτερικό, ανθρώπους με υψηλή εξειδίκευση που ανυπομονούν να έρθουν στην Ελλάδα, και αποφασίσατε να ιδρύσετε μια μονάδα παραγωγής που θα κατασκευάζει πολύ εξελιγμένους δορυφόρους SAR στην Ελλάδα -μιλάμε για 150 δορυφόρους ετησίως- και η οποία θα μπορούσε να απασχολήσει πάνω από 250 άτομα.
Αυτό λοιπόν είναι ένα παράδειγμα του τι έχει να προσφέρει η Ελλάδα ως ένα μέρος όπου τέτοιου είδους εταιρείες μπορούν πραγματικά να αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους. Μπορούμε να γίνουμε πελάτες των προϊόντων σας -το ίδιο ισχύει και για πολλές νεοφυείς επιχειρήσεις στον τομέα της άμυνας-, αλλά μπορούμε πραγματικά να αποτελέσουμε έναν τόπο όπου μπορείτε να αναπτύξετε τις δραστηριότητές σας όχι μόνο για την ελληνική αγορά, αλλά και για την ευρωπαϊκή ή την παγκόσμια αγορά.
Και γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή διαθέτουμε εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό. Στην Ελλάδα διαθέτουμε ανθρώπινο δυναμικό που είναι… Αναρωτηθήκατε γιατί να μην πάμε στη Σίλικον Βάλεϊ. Πρώτα απ’ όλα, δεν μπορείτε να βγάλετε βίζα για τη Σίλικον Βάλεϊ αυτές τις μέρες, φαντάζομαι. Αυτό είναι πιθανώς ένα από τα προβλήματα. Αλλά αρκεί να κοιτάξετε τους μισθούς που μπορείτε να πληρώσετε στην Ελλάδα, και μπορείτε ακόμα να προσφέρετε ανταγωνιστικούς μισθούς με βάση τα ελληνικά δεδομένα και να προσελκύσετε εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό, και θα είναι πολύ φθηνότερο από ό,τι στο εξωτερικό.
Έχουμε, λοιπόν, μια εκπληκτική «δεξαμενή» ταλέντων στην Ελλάδα. Διαθέτουμε εξαιρετικά πανεπιστήμια. Αυτά τα πανεπιστήμια δεν βρίσκονται απαραίτητα μόνο στην Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη. Έχουμε, λοιπόν, εξαιρετικές τεχνικές δεξιότητες και εκτός αυτών των πόλεων, καθώς και μια καταπληκτική διασπορά. Αυτοί οι άνθρωποι θέλουν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, και γιατί να μην το κάνουν αν έχουν μια καλή δουλειά; Αυτός ο τόπος προσφέρει μια εκπληκτική ποιότητα ζωής, θαρρώ αυτό δεν χρειάζεται πολλές εξηγήσεις.
Πρόκειται, λοιπόν, για έναν συνδυασμό που θα επέτρεπε σε εταιρείες όπως η ICEYE, όχι μόνο να συνεργάζονται με την Ελληνική Κυβέρνηση, αλλά και να εδραιώσουν μια πραγματική παρουσία εδώ, είτε μιλάμε για κέντρο έρευνας και ανάπτυξης είτε για πραγματική μονάδα παραγωγής.
Χρησιμοποιώ αυτό ως παράδειγμα για το τι περισσότερο μπορούμε να κάνουμε με ξένες εταιρείες και, όπως προανέφερα, όχι μόνο στοχεύοντας την ελληνική αγορά. Ειδικά όταν μιλάμε για την άμυνα, που αποτελεί έναν πολύ ενδιαφέρων τομέα, επειδή αλλάζει ολόκληρη η νοοτροπία μας απέναντι στην άμυνα. Και αυτό αποτελεί πρόκληση, επειδή πρέπει να πείσουμε τους στρατηγούς μας ότι η άμυνα δεν αφορά μόνο μεγάλα πλοία και ακριβά αεροσκάφη και πλατφόρμες, αλλά ότι η άμυνα αφορά τη συνεχή καινοτομία.
Πρόκειται για έναν τρόπο σκέψης που αφορά τον τρόπο με τον οποίο αναβαθμίζεις συνεχώς τις δυνατότητές σου. Όμως, αυτό που έχω πει στο Υπουργείο Άμυνας είναι: «Παρακαλώ, αφιερώστε ένα μικρό μέρος του προϋπολογισμού σας και ας αναθέσουμε μικρές συμβάσεις σε αυτές τις εταιρείες». Αποτελεί ένα ελάχιστο ποσοστό του συνολικού μας προϋπολογισμού. Αλλά αν αυτές οι εταιρείες μπορούν να αποδείξουν τη λειτουργικότητα της ιδέας τους και αποτελούν προμηθευτεί των ελληνικών Ένοπλων Δυνάμεων, τότε μπορούν να δραστηριοποιηθούν και στις αγορές του εξωτερικού, αξιοποιώντας αυτό το πλεονέκτημα. Και κάτι καλό θα προκύψει από αυτό.
Θα σας δώσω απλώς ένα παράδειγμα ενός εκπληκτικού καινοτόμου έργου που πραγματοποιήσαμε με το MIT, στο πλαίσιο του οποίου φέραμε πίσω έναν Έλληνα καθηγητή για να εκπαιδεύσει στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων σε θέματα θαλάσσιων drones και πολύ εξελιγμένων τακτικών σμήνους. Δεν τα καταλαβαίνω απόλυτα όλα αυτά, είναι όμως ένα παράδειγμα του πώς η ελληνική τεχνογνωσία επιστρέφει στην Ελλάδα και στη συνέχεια, όπως ελπίζουμε, να μπορέσουμε να συνεργαστούμε με ελληνικές εταιρείες ή ελληνικά ναυπηγεία, να συνδυάσουμε το υλικό και το λογισμικό και να παράγουμε κάτι που θα είναι χρήσιμο για εμάς, αλλά ενδεχομένως θα μπορεί και να εξαχθεί εκτός Ελλάδας.
Σε ερώτηση για την απόφαση της Ελλάδας να απαγορεύσει από τις αρχές του 2027 την πρόσβαση των ανηλίκων κάτω των 15 ετών σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε:
Καταρχάς, είναι ενδιαφέρον, αναφερθήκατε σε ιταλική εταιρεία, ναι, αλλά εισήχθη στον δείκτη NASDAQ, παρά σε ευρωπαϊκό χρηματιστήριο. Ας το έχουμε αυτό κατά νου όσον αφορά τη σημασία αυτού που ονομάζουμε Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και τη δυνατότητα να συγκεντρώνουμε και να αντλούμε κεφάλαια στην Ευρώπη. Όπως και την τεράστια σημασία της δημιουργίας του καθεστώτος EU Inc., το οποίο θα επέτρεπε σε μια εταιρεία, για παράδειγμα, να εγγραφεί σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα επιθυμεί και να λειτουργεί απρόσκοπτα στην Ελλάδα. Θα εξακολουθεί να τηρεί την εργατική νομοθεσία και να πληρώνει τους φόρους της στη χώρα όπου δραστηριοποιείται, αλλά θα μπορεί να εγγραφεί οπουδήποτε χωρίς να αντιμετωπίζει δυσκολίες στην άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Ευρώπη.
Ακόμα δεν έχουμε λύσει αυτά τα προβλήματα, και αυτό θα είναι απαραίτητο αν θέλουμε πραγματικά να αξιοποιήσουμε την ενιαία αγορά, κάτι που προς το παρόν δεν κάνουμε. Και είμαι βέβαιος ότι γνωρίζετε τις δυσκολίες που υπάρχουν όταν κάποιος δραστηριοποιείται σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, και έχουμε την υποχρέωση να σας διευκολύνουμε τη ζωή αν θέλουμε να πείσουμε εταιρείες όπως η ICEYE να παραμείνουν στην Ευρώπη.
Eπιστρέφοντας στο θέμα των των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, κοιτάξτε, όταν συζητάμε γι’ αυτό το ζήτημα, δεν χρειάζεται να ανατρέξω σε περισσότερα επιστημονικά στοιχεία για να καταλάβω ότι διεξάγουμε ένα πείραμα με τον εγκέφαλο και την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων μας. Διαθέτουμε ήδη αρκετά στοιχεία που δείχνουν ότι το να περνάμε υπερβολικά πολύ χρόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι περισσότερο επιζήμιο παρά ωφέλιμο. Εάν πάρουμε αυτό σαν βάση, και κάθε φορά που μιλάμε με γονείς, αυτοί μας προτρέπουν με μεγάλη αγωνία να κάνουμε κάτι για να απομακρύνουμε τα παιδιά από τα κινητά τους και ιδιαίτερα από αυτό το εθιστικό scrolling, τότε ποια είναι η δική μας ευθύνη;
Οφείλουμε απλώς να ελπίζουμε ότι οι εταιρείες τεχνολογίας θα αυτορυθμιστούν ή κάνουμε κάτι πιο δραστικό, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα ότι τα παιδιά -στην περίπτωσή μας θα νομοθετήσουμε για τα παιδιά κάτω των 15 ετών- δεν πρέπει να έχουν πρόσβαση στις μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων, τελεία και παύλα.
Διότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορείτε πραγματικά να στείλετε το μήνυμα και στους γονείς, ώστε να μπορούν να πάνε στα παιδιά τους και να τους πουν: «Αυτό είναι παράνομο». Διότι αυτή τη στιγμή η πίεση από τους συνομηλίκους είναι απλά απίστευτη. Ακόμα κι αν προσπαθήσετε, ως γονέας ενός 12χρονου, να πείτε στα παιδιά σας: «θα ενεργοποιήσω ό,τι γονικούς ελέγχους μπορώ», και αυτά τα εργαλεία υπάρχουν ήδη, το παιδί σας απλώς θα γυρίσει και θα πει: «Μα όλα τα άλλα παιδιά το έχουν, οπότε γιατί εγώ δεν μπορώ;». Και αυτό δεν είναι παρά μια μάχη που είναι καταδικασμένη σε ήττα. Όποιος έχει παιδιά στην εφηβεία ξέρει τι εννοώ.
Ως εκ τούτου έχω παροτρύνει και την Ευρωπαϊκή Ένωση να θεσπίσει ένα ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο που θα μας επιτρέψει να εφαρμόσουμε αυτές τις αποφάσεις. Δεν έχουν φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο. Αυτό που ανακοίνωσε η Ursula von der Leyen είναι, πιστεύω, μερικά βήματα πίσω από αυτό που προσδοκούσα, έχοντας μεγαλύτερη φιλοδοξία, επειδή έχουμε επίσης τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, ο οποίος αποτελεί τον γενικό κανονισμό μας όσον αφορά τις ψηφιακές υπηρεσίες και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι μπορούμε να είμαστε ευθυγραμμισμένοι με αυτόν.
Επομένως, θα συνεχίσω να ασκώ πίεση, όχι μόνο εγχώρια -η απόφαση στην Ελλάδα έχει ήδη ληφθεί- αλλά και στους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής ότι χρειαζόμαστε ένα ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο για την προστασία των παιδιών και των εφήβων μας από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Και, φυσικά, η επόμενη μεγάλη πρόκληση θα είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Τι σημαίνει η ΤΝ για την εκπαίδευση; Ήδη συζητάμε αυτά τα ζητήματα με τους εκπαιδευτικούς και είμαι βέβαιος ότι απασχολούν εξίσου τα σχολεία και τα πανεπιστήμια στις Ηνωμένες Πολιτείες. Νομίζω ότι είναι σχεδόν αναπόφευκτο πως ο τρόπος αξιολόγησης θα αλλάξει. Πιθανότατα θα απομακρυνθούμε από τις γραπτές εργασίες και θα επιστρέψουμε στις εξετάσεις, ή στις προφορικές εξετάσεις, επειδή η τεχνητή νοημοσύνη έχει πλέον τη δυνατότητα να συντάσσει οποιαδήποτε εργασία καλύτερα από εμάς.
Αλλά, τελικά, μήπως προσφέρουμε στα παιδιά μας πάρα πολλά εργαλεία, με αποτέλεσμα να γίνονται μαλθακά; Τι σημαίνει να καταβάλλεις προσπάθεια για να γράψεις μια καλή εργασία; Όλοι έχουμε περάσει από αυτό. Σπουδάσαμε μαζί στο Χάρβαρντ και ξέρουμε πόσο δύσκολο είναι.
Γνωρίζουμε πόσο δύσκολο είναι στην πραγματικότητα να γράψει κανείς κάτι καταβάλλοντας την απαραίτητη προσπάθεια. Υπάρχει, λοιπόν, μια λεπτή γραμμή μεταξύ παραγωγικότητας και εφησυχασμού. Και όταν μιλάμε για τα παιδιά και τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται ο εγκέφαλός τους, νομίζω ότι υπάρχει πραγματικά κίνδυνος να στερήσουμε από τα παιδιά μας βασικές δεξιότητες που χρειάζονται καθώς μεγαλώνουν, συμπεριλαμβανομένων πολλών κοινωνικών δεξιοτήτων τις οποίες απλά δεν μπορούν να αποκτήσουν αν αλληλεπιδρούν μόνο ψηφιακά.
Και τι σημαίνει, εν τέλει, να έχεις έναν ψηφιακό σύντροφο; Το έχουμε σκεφτεί πραγματικά αυτό; Το έχουμε σκεφτεί φιλοσοφικά; Τι θα σκεφτόταν ο Πλάτωνας ή ο Αριστοτέλης γι’ αυτό; Θα ήθελα να μας ενθαρρύνω όλους να συλλογιστούμε πραγματικά αυτά τα ζητήματα από φιλοσοφική ή ηθική οπτική γωνία, γιατί δεν πρόκειται για κάτι που θα βρούμε μπροστά μας στο μέλλον, είναι ήδη εδώ.
Και, βεβαίως, αυτό που προσπαθώ να κάνω είναι να ενθαρρύνω τα παιδιά, πιστεύω ότι η καλύτερη δημόσια επένδυση που μπορούμε να κάνουμε είναι να χτίσουμε περισσότερα αθλητικά κέντρα για τα παιδιά μας, να κινητοποιηθούν, να ασκηθούν, να ασχοληθούν με τις τέχνες, τη μουσική και το θέατρο. Όμως, είναι σαφές ότι συμβαίνει κάτι που ενδεχομένως θα μπορούσε να είναι πολύ επιζήμιο.
Και στην πραγματικότητα απλώς μιλάμε για την κορυφή του παγόβουνου όταν εστιάζουμε μόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γιατί η τεχνητή νοημοσύνη είναι ήδη εδώ και πρόκειται να αναδιαμορφώσει πλήρως τις ανθρώπινες σχέσεις. Διότι ακόμα και όταν μιλάμε, ξέρετε, για έναν «ψηφιακό νοσηλευτή», και καταλαβαίνω το νόημα, για παράδειγμα όταν κάποιος ηλικιωμένος νιώθει μοναξιά και χρειάζεται να μιλήσει σε κάποιον. Αλλά τι σημαίνει αυτό πραγματικά για τη φύση της ίδιας της ανθρωπότητας;
Συγχωρέστε με αν γίνομαι λίγο πιο φιλοσοφικός, αλλά θα μοιραστώ μαζί σας μια προσωπική εμπειρία. Σκέφτηκα κάποια στιγμή: «Δίνω τόσες πολλές ομιλίες. Μήπως θα έπρεπε να αποκτήσω έναν ψηφιακό λογογράφο;» Είναι πολύ εύκολο. Απλά φορτώνεις όλες τις ομιλίες μου, ό,τι έχω πει, σε έναν εξελιγμένο βοηθό, και ορίστε, έχεις τον «ψηφιακό Πρωθυπουργό» σου που μπορεί να μιλάει σαν εμένα, που μπορεί να γράφει σαν εμένα, θα μπορούσε ακόμη και να συζητήσει μαζί μου. Φανταστείτε λοιπόν τι θα σήμαινε να έχω πραγματικά μια αντιπαράθεση με τον ψηφιακό μου δίδυμο.
Έκανα μια ομιλία χρησιμοποιώντας τον ψηφιακό μου βοηθό και ένιωσα πραγματικά άβολα. Θέλω να είμαι απόλυτα ειλικρινής, ένιωσα πραγματικά άβολα. Ένιωσα σαν να υπήρχε μια κατοπτρική εικόνα μου που μπορούσε να μιλάει όπως εγώ, αλλά δεν ήμουν εγώ.
Έτσι, τελικά είπα: «Όχι, θα συνεχίσω να γράφω μόνος μου τις ομιλίες μου, ας το αφήσουμε». Ένας τέτοιος ψηφιακός λογογράφος θα μπορούσε πράγματι να με κάνει πιο παραγωγικό, θα εξοικονομούσα χρόνο. Όμως κανένας ψηφιακός λογογράφος δεν θα μπορούσε ποτέ να κάνει αυτό που κάνουμε εδώ, να αλληλεπιδρά με το κοινό και να αντιλαμβάνεται τις αντιδράσεις του. Υπάρχουν, λοιπόν, όρια και σε αυτό που μπορεί να κάνει.
Παρ’ όλα αυτά, θέλω να παροτρύνω όλους μας να σκεφτούμε τη φιλοσοφική διάσταση αυτών των ζητημάτων, ειδικά όσον αφορά τις σχέσεις που έχουν τα παιδιά μας με τον ψηφιακό κόσμο και με τους νέους ψηφιακούς φίλους τους.
Απαντώντας σε μερικές σύντομες ερωτήσεις, ο Πρωθυπουργός ανέφερε:
Linda Rottenberg: Τα επόμενα δέκα χρόνια με μία λέξη: αισιόδοξος ή ανήσυχος;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Ανήσυχος, αν πρέπει να επιλέξω μεταξύ των δύο.
Linda Rottenberg: Μια αγάπη για την τεχνολογία που δεν έχει καμία σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Ίσως έχει να κάνει με την τεχνητή νοημοσύνη. Η σύντηξη.
Linda Rottenberg: Ενδιαφέρον.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορούσε να λύσει το πρόβλημα της σύντηξης, τότε η σύντηξη θα έλυνε το πρόβλημα της τεχνητής νοημοσύνης.
Linda Rottenberg: Ένα βιβλίο, αρχαίο ή σύγχρονο, που θα έπρεπε να διαβάσει κάθε ιδρυτής και κάθε πολιτικός;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Τι άλλο; Την «Ιστορία» του Πελοποννησιακού Πολέμου.
Linda Rottenberg: Η πιο υπερεκτιμημένη ιδέα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης αυτή τη στιγμή, η πιο υπερεκτιμημένη.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Δεν γνωρίζω
Linda Rottenberg: Τελευταίο. Η Αθήνα με μια λέξη.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Αυτό το μέρος
Στην καταληκτική του τοποθέτηση, απαντώντας σε ερώτηση για την πορεία της ιστορίας μετά την πτώση του ανατολικού μπλοκ, ο Πρωθυπουργός σημείωσε:
Είναι πράγματι ενδιαφέρον, όταν προσπαθώ να κατανοήσω τη δυσαρέσκεια μιας γενιάς νέων που ίσως αποφοιτούν σήμερα από το πανεπιστήμιο, αρκεί να κοιτάξει κανείς τον κόσμο και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν: τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις, την τεχνητή νοημοσύνη που καθιστά αδύνατο να προβλέψουν τι είδους καριέρα θα πρέπει να ακολουθήσουν, την κλιματική αλλαγή που είναι ήδη παρούσα, καθώς και όλη αυτή την έννοια του τι σημαίνει να ζει κανείς τόσο στον φυσικό όσο και στον ψηφιακό κόσμο.
Και το συγκρίνω με το πόσο αισιόδοξοι ήμασταν όταν αποφοιτήσαμε εμείς. Και οι δύο αποφοιτήσαμε το 1990, θυμάμαι την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Εκείνη την εποχή αισθανόμασταν ότι οι ευκαιρίες ήταν ατελείωτες. Ήταν μια εποχή που, όπως ξέρετε, ο Fukuyama έγραψε το «Το Τέλος της Ιστορίας», ότι δηλαδή οι φιλελεύθερες δημοκρατίες και οι ελεύθερες αγορές αποτελούν το τελικό στάδιο της ανθρώπινης εξέλιξης και ότι όλοι θα οργανώσουν τις κοινωνίες τους με τον ίδιο τρόπο. Αλλά νομίζω ότι παραλείψαμε να μελετήσουμε την ιστορία του καπιταλισμού και ότι ο καπιταλισμός συνδέεται εκ φύσεως με υπερβολές, με διορθώσεις, με κοινωνική δυσαρέσκεια, με ανθρώπους που μένουν πίσω.
Επιπρόσθετα, παραλείψαμε να λάβουμε υπόψη σημαντικά στοιχεία της ανθρώπινης φύσης, τα οποία είναι πιο σημαντικά από το απλό κέρδος ή την οικονομική ευημερία. Εννοώ, όλη αυτή την έννοια της αξιοπρέπειας στην εργασία, της ταυτότητας και της αίσθησης του «ανήκειν». Αυτά είναι βαθιά ριζωμένα στο DNA μας. Έτσι εξελιχθήκαμε ως είδος. Και αυτά τα ζητήματα αποκτούν και πάλι μεγάλη σημασία. Πιστεύω λοιπόν ότι για εμάς, σήμερα, η πρόκληση είναι πώς να βρούμε την ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο άκρων.
Έχουμε αποδείξει στην Ελλάδα ότι μπορείς να έχεις μία μετριοπαθή, κεντρώα κυβέρνηση που πιστεύει στην ελεύθερη αγορά αλλά και στη δύναμη του κράτους να ρυθμίζει τις αγορές, η οποία αναγνωρίζει την ανάγκη για δημοσιονομική υπευθυνότητα αλλά απαιτεί το κράτος να είναι αποτελεσματικότερο στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών, και στο τέλος της ημέρας κατανοεί ότι η βαθιά ανισότητα είναι καταστροφική για την κοινωνική συνοχή. Όταν κοιτώ τις πολιτικές μας, έχουμε αυξήσει τον κατώτατο μισθό κατά 41%, ποσοστό που ξεπερνά κατά πολύ τον πληθωρισμό.
Κατανοούμε λοιπόν ότι σε μια κοινωνία που λειτουργεί σωστά, φυσικά θα υπάρχουν άνθρωποι που θα τα πάνε καλύτερα, θα δημιουργούν πλούτο και θα οδηγούν την πρόοδο. Όμως, επιστρέφοντας τελικά στο σημείο απ’ όπου ξεκινήσαμε, τα άκρα στη δημιουργία πλούτου και στα επίπεδα ανισότητας που βλέπουμε, δεν έχουν προηγούμενο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Είναι κάτι που είναι πάρα πολύ δύσκολο να υπερασπιστεί κανείς και να το αποδεχτεί. Και κατανοώ απόλυτα γιατί προκαλεί δυσαρέσκεια.
Για να κλείσω με μια θετική νότα, μπορείς να κερδίσεις εκλογές ως μετριοπαθής κεντρώος, μπορείς να νικήσεις τους λαϊκιστές υλοποιώντας τις υποσχέσεις σου, αυτό έχουμε πράξει εμείς. Κι είμαστε τώρα σε θέση, έχουμε καλές πιθανότητες να επανεκλεγούμε, διότι αντιμετωπίζουμε το έργο της διακυβέρνησης με πολύ μεγάλη σοβαρότητα.
Και το να αντιμετωπίζουμε με μεγάλη σοβαρότητα το έργο της διακυβέρνησης σημαίνει να είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε τις νέες ευκαιρίες, να αξιοποιήσουμε τα οφέλη -επειδή υπάρχουν τεράστια οφέλη όσον αφορά την αποδοτικότητα του κράτους-, να βοηθήσουμε τους δημόσιους υπαλλήλους μας να γίνουν πιο αποτελεσματικοί και να προσφέρουν υπηρεσίες που θα ήταν αδιανόητες στο παρελθόν, ενώ παράλληλα να διαχειριζόμαστε τις αρνητικές πτυχές και να δίνουμε τις μάχες που θεωρούμε ότι αξίζει να δώσουμε. Αυτό, λοιπόν, είναι κάτι που μπορεί να γίνει.
Μην χάνετε την ελπίδα σας στις ΗΠΑ. Δεν είναι δεδομένο ότι η πολιτική θα παραμείνει πάντα τόσο πολωμένη. Πιστεύω ότι η Ελλάδα αποτελεί παράδειγμα του τι σημαίνει να ηγείσαι σε περιόδους μεγάλης αναταραχής.
Αποχαιρετώντας το κοινό ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε:
Η Ελλάδα είναι ανοιχτή για επιχειρηματικές δραστηριότητες. Πρέπει να σας παρουσιάσω την πρότασή μου σε όλους εσάς που είστε εδώ. Απλά μιλήστε με τον Rafal και με άλλους που έχουν εγκατασταθεί εδώ. Θα σας το παρουσιάσουν πολύ καλύτερα από ό,τι μπορώ εγώ.”
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα