Σημαντικό βήμα για τη δημιουργία του Διαχρονικού Μουσείου Ξάνθης αποτελεί η θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων επί των μελετών αποκατάστασης της ιστορικής Καπναποθήκης «Μπασιούδη», η οποία πρόκειται να στεγάσει το νέο μουσείο.
Το κτήριο, στη συμβολή των οδών Αβδήρων 50 και Έλλης, ανήκει στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και παραχωρήθηκε το 2025 στο υπουργείο Πολιτισμού, προκειμένου να αποκατασταθεί και να αποκτήσει μουσειακή χρήση. Η γνωμοδότηση αφορά τις αρχιτεκτονικές, στατικές και ηλεκτρομηχανολογικές μελέτες, σε συνδυασμό με τη μουσειογραφική προμελέτη.
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, χαρακτήρισε την αποκατάσταση σημαντική παρέμβαση για την προστασία της βιομηχανικής κληρονομιάς της Ξάνθης και την ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητάς της. Όπως σημείωσε, η ίδια η καπναποθήκη θα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της μουσειακής εμπειρίας, καθώς η νέα χρήση της θα ενσωματωθεί με σεβασμό στην ιστορική φυσιογνωμία και τα αυθεντικά χαρακτηριστικά της.
Ένα ιστορικό κτήριο του 19ου αιώνα αποκτά νέα ζωή
Η Καπναποθήκη «Μπασιούδη», ιδιοκτησίας του καπνέμπορου Ευάγγελου Μπασιούδη, χρονολογείται στα τέλη του 19ου αιώνα και αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της Ξάνθης.
Έχει τετράγωνη κάτοψη 616 τ.μ. και αναπτύσσεται σε υπόγειο, υπερυψωμένο ισόγειο, όροφο και δύο ενδιάμεσα επίπεδα. Διακρίνεται για τη νεοκλασική βιομηχανική μορφολογία της, τη συμμετρία, τα επαναλαμβανόμενα ανοίγματα και την περιορισμένη διακόσμηση. Ιδιαίτερης αξίας είναι ο εσωτερικός ξύλινος κάνναβος υποστυλωμάτων και δοκών, ο οποίος αποτελεί βασικό στοιχείο της ιστορικής φυσιογνωμίας του κτηρίου.
Με την παρακμή της καπνοπαραγωγής, περίπου από το 1950, πολλά βιομηχανικά κτήρια της πόλης εγκαταλείφθηκαν. Το 1992 η καπναποθήκη χαρακτηρίστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού έργο τέχνης και ιστορικό διατηρητέο μνημείο, ως σημαντική μαρτυρία της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της Ξάνθης.
Το κτήριο αποτελεί μέρος ευρύτερου ιστορικού συγκροτήματος, καθώς σε άμεση γειτνίαση βρίσκεται η επίσης διατηρητέα Καπναποθήκη «Καραδημόγλου». Τα δύο ακίνητα λειτουργούσαν στο παρελθόν ως ενιαίο συγκρότημα καπνεμπορικής δραστηριότητας.
Οι παρεμβάσεις για την αποκατάσταση
Κεντρική αρχιτεκτονική επιλογή είναι η διατήρηση του ιστορικού κελύφους και των αυθεντικών ξύλινων στοιχείων στο εσωτερικό, όπως τα υποστυλώματα, τα δάπεδα, η κλίμακα, οι διαφοροποιήσεις των επιπέδων και οι αρχικές είσοδοι.
Οι εργασίες περιλαμβάνουν την αποκατάσταση του κελύφους, την ενίσχυση των λιθοδομών, την αντιμετώπιση της υγρασίας, τη συντήρηση και επισκευή του ξύλινου φορέα, την ανακατασκευή της στέγης και την αποκατάσταση των όψεων και των κουφωμάτων.
Για την ενίσχυση της στατικής επάρκειας προβλέπεται ανεξάρτητος χαλύβδινος φέρων οργανισμός, ο οποίος θα αναλαμβάνει τα αυξημένα φορτία της μουσειακής χρήσης χωρίς να επιβαρύνει την ιστορική ξύλινη κατασκευή.
Παράλληλα, θα εγκατασταθούν σύγχρονα συστήματα ύδρευσης, αποχέτευσης, πυρανίχνευσης, πυρόσβεσης, ασφάλειας και παρακολούθησης, καθώς και ειδικές εγκαταστάσεις κλιματισμού και ελέγχου των περιβαλλοντικών συνθηκών για την προστασία των εκθεμάτων.
Το μουσείο θα αναπτυχθεί αποκλειστικά στην Καπναποθήκη «Μπασιούδη», ενώ οι διοικητικές και αποθηκευτικές ανάγκες θα καλυφθούν από δύο γειτονικά κτήρια ιδιοκτησίας του υπουργείου Πολιτισμού. Για την προσβασιμότητα προβλέπεται, μεταξύ άλλων, δευτερεύουσα είσοδος με ράμπα για άτομα με αναπηρία, ενώ προτείνεται η πεζοδρόμηση των οδών Βασιλειάδη και Αβδήρων για την ασφαλή εξυπηρέτηση των επισκεπτών.
Εκθεσιακό ταξίδι από την προϊστορία έως τους νεότερους χρόνους
Η μουσειογραφική προμελέτη προβλέπει ένα ενιαίο εκθεσιακό αφήγημα για την ιστορική διαδρομή της Ξάνθης, από την προϊστορία έως τους νεότερους χρόνους. Η ιστορική καπναποθήκη θα διατηρείται ορατή μέσα στον εκθεσιακό χώρο, με τον αυθεντικό ξύλινο φέροντα οργανισμό να αποτελεί μέρος της παρουσίασης.
Το κτηριολογικό πρόγραμμα περιλαμβάνει εκθεσιακούς χώρους συνολικής επιφάνειας περίπου 1.070 τ.μ., κατανεμημένους σε τρεις στάθμες, καθώς και χώρο υποδοχής, πωλητήριο, αναψυκτήριο και βοηθητικές εγκαταστάσεις.
Η έκθεση θα αξιοποιεί σύγχρονες μουσειογραφικές διατάξεις, ειδικό φωτισμό, ψηφιακές εφαρμογές και διαδραστικά μέσα, συνδυάζοντας την παρουσίαση της ιστορίας της περιοχής με την ανάδειξη του ίδιου του βιομηχανικού μνημείου.
Στόχος του έργου είναι η αποκατάσταση ενός σημαντικού κτηρίου της βιομηχανικής ιστορίας της Ξάνθης και η μετατροπή του σε σύγχρονο χώρο ιστορίας και πολιτισμού, ενισχύοντας παράλληλα τη δημιουργία ενός ευρύτερου πολιτιστικού πυρήνα στην περιοχή, μιας «γειτονιάς μουσείων».
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ