Περίπου 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ελλάδα ζουν με σακχαρώδη διαβήτη, ενώ κάθε χρόνο προστίθενται περίπου 50.000 νέα περιστατικά. Οι νεότερες φαρμακευτικές θεραπείες, η τεχνητή νοημοσύνη και οι τεχνολογικές εξελίξεις στην παρακολούθηση της γλυκόζης δημιουργούν νέα δεδομένα στη διαχείριση της νόσου, με το τεχνητό πάγκρεας να βρίσκεται πλέον πιο κοντά στην πραγματικότητα.
Την ίδια στιγμή, η στενή σύνδεση του διαβήτη τύπου 2 με την παχυσαρκία και την υπέρταση καθιστά αναγκαία μια συνολική προσέγγιση για την προστασία της καρδιάς και των νεφρών.
Τα νεότερα δεδομένα για την εξάπλωση του διαβήτη στην Ελλάδα και τις εξελίξεις στη θεραπευτική αντιμετώπισή του παρουσιάστηκαν στο 39ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης και Εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΕΛΕΜΕΔ), που πραγματοποιείται στη Θεσσαλονίκη.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο ομότιμος καθηγητής Παθολογίας και Σακχαρώδη Διαβήτη Κυριάκος Καζάκος, πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του συνεδρίου, επισήμανε ότι η αύξηση των περιστατικών διαβήτη τύπου 2 συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την εγκατάλειψη του παραδοσιακού μεσογειακού διατροφικού προτύπου, τις ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες και την καθιστική ζωή.
Νέες θεραπείες με καρδιαγγειακή και νεφρική προστασία
Σημαντικές είναι οι εξελίξεις και στη φαρμακευτική αντιμετώπιση της νόσου. Όπως ανέφερε ο κ. Καζάκος, την τελευταία δεκαετία προστέθηκαν δύο νέες κατηγορίες φαρμάκων, μία από του στόματος και μία ενέσιμη, οι οποίες, πέρα από τη ρύθμιση της γλυκόζης, προσφέρουν καρδιαγγειακή και νεφρική προστασία.
Ιδιαίτερη θέση έχουν οι θεραπείες GLP-1, οι οποίες συμβάλλουν τόσο στον έλεγχο του σακχάρου όσο και στην απώλεια βάρους. Το τελευταίο αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, καθώς μεγάλο ποσοστό τους αντιμετωπίζει προβλήματα υπερβαρότητας ή παχυσαρκίας.
Παράλληλα, η τεχνολογία αλλάζει ριζικά τον τρόπο παρακολούθησης των ασθενών. Τα συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης, που τοποθετούνται συνήθως στο μπράτσο, προσφέρουν συνεχή ενημέρωση για τα επίπεδα του σακχάρου, παρέχοντας πολύ περισσότερες πληροφορίες από τις παραδοσιακές μετρήσεις με σταγόνα αίματος.
Την ίδια ώρα, οι αντλίες συνεχούς χορήγησης ινσουλίνης προσεγγίζουν ολοένα περισσότερο τη φυσιολογική λειτουργία του παγκρέατος.
Πολύ κοντά η δημιουργία τεχνητού παγκρέατος με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης
Το επόμενο μεγάλο βήμα είναι ο συνδυασμός των συστημάτων συνεχούς καταγραφής γλυκόζης και των αντλιών ινσουλίνης μέσω έξυπνων αλγορίθμων και τεχνητής νοημοσύνης. Στόχος είναι η δημιουργία ενός κλειστού κυκλώματος, το οποίο θα προσαρμόζει αυτόματα τη χορήγηση ινσουλίνης ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού, λειτουργώντας ως «τεχνητό πάγκρεας».
«Βρισκόμαστε πολύ κοντά σε αυτό», εκτίμησε ο κ. Καζάκος, υπογραμμίζοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της συγκεκριμένης τεχνολογίας.
Παχυσαρκία: Χρόνια νόσος που συνδέεται με περίπου 200 παθήσεις
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην παχυσαρκία, την οποία ο καθηγητής χαρακτήρισε χρόνια νόσο και όχι ένα πρόσκαιρο πρόβλημα απώλειας βάρους.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, η παχυσαρκία συνδέεται με περίπου 200 παθήσεις, μεταξύ των οποίων τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο διαβήτης τύπου 2 και περίπου 12 μορφές καρκίνου. Μάλιστα, η διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής συχνά οδηγεί στην επανάκτηση του χαμένου βάρους, γι’ αυτό και η διάρκεια της θεραπείας πρέπει να καθορίζεται από τον θεράποντα γιατρό.
Ο κ. Καζάκος προειδοποίησε επίσης για την ανεξέλεγκτη χρήση σκευασμάτων GLP-1 που προορίζονται για ασθενείς με διαβήτη από άτομα που δεν πάσχουν από τη νόσο, καθώς μπορεί να προκύψουν προβλήματα επάρκειας στην αγορά.
Όπως διευκρίνισε, υπάρχουν αντίστοιχα φάρμακα με ειδική ένδειξη για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, ωστόσο η σχετική θεραπεία δεν αποζημιώνεται γενικευμένα στην Ελλάδα. Θετικά αξιολόγησε το πρόγραμμα «Προλαμβάνω», μέσω του οποίου είχε καλυφθεί για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα η φαρμακευτική αγωγή ατόμων με παχυσαρκία και πρόσθετους παράγοντες κινδύνου, εκφράζοντας την ελπίδα να επανενεργοποιηθεί.
Σχεδόν ένας στους δύο διαβητικούς έχει και υπέρταση
Τη στενή σχέση ανάμεσα στον διαβήτη και την αρτηριακή υπέρταση ανέδειξε η επίκουρη καθηγήτρια Παθολογίας-Υπέρτασης του ΑΠΘ Χριστίνα Άντζα, επισημαίνοντας ότι σχεδόν ένας στους δύο ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 πάσχει παράλληλα από υπέρταση. Σε ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες, μάλιστα, το ποσοστό φτάνει το 75%.
Η συνύπαρξη των δύο παθήσεων συνδέεται με παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η ινσουλινοαντίσταση, το μεταβολικό σύνδρομο και η νεφρική βλάβη, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που επιβαρύνει το καρδιαγγειακό και το νεφρικό σύστημα.
Η κ. Άντζα αναφέρθηκε επίσης στη διεθνή αύξηση των περιστατικών υπέρτασης, σημειώνοντας ότι ο αριθμός των ανθρώπων που πάσχουν σχεδόν διπλασιάστηκε από το 1990 έως το 2019. Παράλληλα, σημαντικός αριθμός ασθενών εξακολουθεί είτε να μην γνωρίζει ότι έχει υπέρταση είτε να μην λαμβάνει επαρκή θεραπεία.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε, έως το 2050 αναμένεται να πάσχουν από διαβήτη περίπου 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι.
Πώς δρουν τα νεότερα φάρμακα για τον διαβήτη και την υπέρταση
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στους αναστολείς SGLT2, οι οποίοι, πέρα από τη μείωση της γλυκόζης στο αίμα, αυξάνουν την αποβολή γλυκόζης και νατρίου μέσω των ούρων, συμβάλλοντας και στη μείωση της αρτηριακής πίεσης.
Όπως εξήγησε η κ. Άντζα, η σημασία τους έγκειται κυρίως στην προστασία της καρδιάς και των νεφρών, καθώς μειώνουν τον κίνδυνο νοσηλείας για καρδιακή ανεπάρκεια και επιβραδύνουν την επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας. Ωστόσο, δεν υποκαθιστούν την καθιερωμένη αντιυπερτασική θεραπεία.
Στις νεότερες ινκρετινικές θεραπείες αναφέρθηκε ο επίκουρος καθηγητής Παθολογίας του ΑΠΘ Δημήτρης Πατουλιάς. Όπως σημείωσε, οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1, καθώς και η τιρζεπατίδη, που δρα στους υποδοχείς GIP και GLP-1, συμβάλλουν στη ρύθμιση του σακχάρου και στη σημαντική απώλεια βάρους, παρουσιάζοντας παράλληλα ευνοϊκές επιδράσεις στην αρτηριακή πίεση.
Σε κλινικές μελέτες, η τιρζεπατίδη έχει συνδεθεί με μείωση της συστολικής πίεσης που μπορεί να φτάσει τα 8-10 mmHg.
Ο κ. Πατουλιάς διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η επίδραση των συγκεκριμένων θεραπειών στην αρτηριακή πίεση είναι σχετικά περιορισμένη και δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ειδική αντιυπερτασική αγωγή. Τα συνολικά καρδιονεφρικά και μεταβολικά οφέλη τους, πάντως, παραμένουν σημαντικά για τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, ανεξάρτητα από το αν έχουν και υπέρταση.
Μεγαλύτερο όφελος στη μείωση της αρτηριακής πίεσης ενδέχεται να εμφανίζουν οι ασθενείς που έχουν ταυτόχρονα διαβήτη τύπου 2 και παχυσαρκία, καθώς και ειδικές κατηγορίες ασθενών, όπως όσοι πάσχουν από αποφρακτική υπνική άπνοια.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά την έναρξη της θεραπείας σε ασθενείς με έντονα γαστρεντερικά συμπτώματα, καθώς υπάρχει κίνδυνος αφυδάτωσης, μείωσης του ενδαγγειακού όγκου και υπότασης, αλλά και δυσκολίας στη λήψη της υπόλοιπης φαρμακευτικής αγωγής.
Δράσεις ενημέρωσης στη Θεσσαλονίκη για την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη
Στο πλαίσιο του 39ου Συνεδρίου της ΕΛΕΜΕΔ και με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Σακχαρώδη Διαβήτη, στις 14 Νοεμβρίου, έχουν προγραμματιστεί ενημερωτικές και ευαισθητοποιητικές δράσεις στη Θεσσαλονίκη.
Την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθεί συνάντηση με συλλόγους ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη, με στόχο την ανάδειξη των αναγκών τους και τη βελτίωση της ενημέρωσης και της ποιότητας ζωής τους. Στο πλαίσιο της συνάντησης θα παρουσιαστεί και ο νέος Οδηγός για τα Άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη.
Το Σάββατο 14 Νοεμβρίου ο Λευκός Πύργος θα φωτιστεί με μπλε χρώμα, ενώ στην πλατεία Αριστοτέλους θα λειτουργήσει ενημερωτικό περίπτερο για τον διαβήτη και την παχυσαρκία, με έμφαση στην πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση.
Στο επιστημονικό πρόγραμμα της ημέρας περιλαμβάνεται διάλεξη του προέδρου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για τη Μελέτη του Διαβήτη (EASD), καθηγητή Francesco Giorgino, με θέμα την επίδραση της παχυσαρκίας στην εμφάνιση και την εξέλιξη του διαβήτη τύπου 2.
Κατά την τελετή λήξης θα βραβευτούν επιστημονικές εργασίες, ενώ η ΕΛΕΜΕΔ θα τιμήσει τον παθολόγο-διαβητολόγο Εμμανουήλ Πάγκαλο για την προσφορά του στην εταιρεία και την ιατρική κοινότητα. Ο ίδιος θα μιλήσει με θέμα «Οι κλινικές μελέτες στην Ελλάδα. Παρελθόν, παρόν και μέλλον».
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα