Η ανάγνωση βιβλίων για ευχαρίστηση φαίνεται να συνδέεται με σημαντικά οφέλη για τον εγκέφαλο και την ψυχική υγεία, από καλύτερη μνήμη και συγκέντρωση έως χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας, σύμφωνα με ανασκόπηση ερευνητών του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Psychological Medicine».
Η ανασκόπηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η συχνότητα ανάγνωσης μεταξύ παιδιών και εφήβων στη Βρετανία παρουσιάζει συνεχή υποχώρηση. Σύμφωνα με τα στοιχεία των ετήσιων ερευνών αλφαβητισμού για το 2024 και το 2025, η μείωση είναι ιδιαίτερα έντονη στα αγόρια ηλικίας 11 έως 16 ετών.
Την ίδια ώρα, μελέτη σε περισσότερους από 10.000 εφήβους, με επικεφαλής την καθηγήτρια του Τμήματος Ψυχιατρικής του Κέιμπριτζ Μπάρμπαρα Σαχακιάν, έδειξε ότι όσοι ξεκινούν να διαβάζουν από μικρή ηλικία μπορεί να αποκομίζουν οφέλη που εκτείνονται πολύ πέρα από τις γλωσσικές δεξιότητες.
Οι νεαροί αναγνώστες παρουσίασαν καλύτερη προσοχή και μνήμη, υψηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις και λιγότερα προβλήματα ψυχικής υγείας. Παράλληλα, εμφάνιζαν πιο υγιεινές καθημερινές συνήθειες, όπως περισσότερες ώρες ύπνου και λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν και τα ευρήματα από τις μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου. Οι συμμετέχοντες που είχαν ξεκινήσει την ανάγνωση για αναψυχή σε μικρότερη ηλικία εμφάνιζαν ελαφρώς μεγαλύτερη επιφάνεια και όγκο εγκεφάλου, μεταξύ άλλων σε περιοχές που σχετίζονται με βασικές γνωστικές λειτουργίες.
Τα οφέλη δεν περιορίζονται στη γλώσσα
Η ανάγνωση συνδέεται φυσικά με την ανάπτυξη των δεξιοτήτων γραμματισμού, ωστόσο τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι τα οφέλη της μπορεί να επεκτείνονται και σε άλλους τομείς, ακόμη και στις μαθηματικές επιδόσεις.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ανάγνωση και τα μαθηματικά αξιοποιούν κοινές γνωστικές διεργασίες, όπως η γλωσσική επεξεργασία, η μνήμη και οι εκτελεστικές λειτουργίες.
Οφέλη καταγράφονται και στους ενήλικες. Η ανάγνωση βιβλίων για ευχαρίστηση έχει συσχετιστεί με χαμηλότερα επίπεδα άγχους, μεγαλύτερη χαλάρωση, ενισχυμένη ενσυναίσθηση και καλύτερη κατανόηση των άλλων ανθρώπων.
Μάλιστα, μελέτη του 2024 ανέφερε ότι ακόμη και πέντε λεπτά ανάγνωσης μυθοπλασίας μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του στρες, ενώ παράλληλα συνδέθηκαν με καλύτερη συγκέντρωση και δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και με μικρότερο αίσθημα μοναξιάς.
Ανάγνωση και κίνδυνος άνοιας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση της ανάγνωσης με τη γνωστική υγεία κατά τη γήρανση. Οι δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου που ενεργοποιούν τον εγκέφαλο, και ιδιαίτερα η ανάγνωση, έχουν συνδεθεί με βραδύτερη γνωστική έκπτωση και μικρότερο κίνδυνο άνοιας.
Σε μελέτη του 2006 στο «Neurology», στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 5.500 ενήλικες ηλικίας 55 ετών και άνω, η συχνή συμμετοχή σε δραστηριότητες όπως η ανάγνωση συνδέθηκε με σημαντικά μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης γνωστικής εξασθένησης κατά την πενταετή παρακολούθηση.
Παράλληλα, μελέτη που δημοσιεύθηκε στο «JAMA» και περιλάμβανε 801 άτομα ηλικίας 65 ετών διαπίστωσε ότι η ανάγνωση εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων συσχετίστηκε με 33% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ.
Οι ερευνητές σημειώνουν, ωστόσο, ότι μεγάλο μέρος των διαθέσιμων ερευνών καταγράφει συσχετίσεις και δεν αποδεικνύει από μόνο του σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η συστηματική ενασχόληση με την ανάγνωση μπορεί να συνδέεται με δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο.
Μελέτες απεικόνισης έχουν εντοπίσει διαφορές στη δομή του εγκεφάλου, όπως μεγαλύτερο όγκο και μεταβολές σε περιοχές του φλοιού που σχετίζονται με τη γλώσσα, τη μάθηση, τη συναισθηματική ρύθμιση και τον εκτελεστικό έλεγχο.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν φαίνεται να έχει καθοριστική σημασία τι ακριβώς διαβάζει κάποιος ή με ποιον τρόπο. Η εμπειρία μπορεί μάλιστα να αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία όταν μοιράζεται με άλλους, είτε μέσα από μια λέσχη βιβλίου είτε μέσα από την ανάγνωση γονέων μαζί με τα παιδιά τους.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τη βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση «The Queen’s Reading Room».
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα