Την επίσημη αναγνώριση της κλιματικής αλλαγής ως παγκόσμιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης για την υγεία ζητούν οι επιστήμονες της πρωτοβουλίας «Lancet Countdown», προειδοποιώντας ότι οι σοβαρότερες επιπτώσεις της υπερθέρμανσης στην ανθρώπινη υγεία επιδεινώθηκαν ταχύτερα τη δεκαετία 2016-2025 σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία.
Σύμφωνα με τη δέκατη ετήσια έκθεση της πρωτοβουλίας για την υγεία και την κλιματική αλλαγή, η οποία συντονίζεται από το University College London σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), η ζέστη συνδέθηκε με κατά μέσο όρο 540.800 θανάτους ετησίως την περίοδο 2016-2023. Το 68% των θανάτων αυτών αποδίδεται στην κλιματική αλλαγή, έναντι 55% κατά την περίοδο 2006-2015.
Το 2023, το θερμότερο έτος της συγκεκριμένης περιόδου, καταγράφηκαν εκτιμώμενοι 710.000 θάνατοι που συνδέονται με τη ζέστη, με περισσότερους από επτά στους δέκα να αποδίδονται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Συνολικά, σχεδόν τρία εκατομμύρια θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή μεταξύ 2016 και 2023.
Βαρύ το οικονομικό κόστος της ζέστης
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη δημόσια υγεία. Η ακραία ζέστη περιόρισε την εργασιακή παραγωγικότητα το 2025, προκαλώντας εκτιμώμενες απώλειες δυνητικού εισοδήματος ύψους 1,07 τρισ. δολαρίων παγκοσμίως, ποσό που αντιστοιχεί στο 0,91% της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής.
Ήταν η τρίτη συνεχόμενη χρονιά που οι απώλειες ξεπέρασαν το ένα τρισ. δολάρια. Η Νοτιοανατολική Ασία και η Αφρική επλήγησαν περισσότερο, με το κόστος να αντιστοιχεί στο 3,9% και το 3,2% του ΑΕΠ τους, αντίστοιχα. Στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώθηκε στο 0,2%, ενώ στην αμερικανική ήπειρο στο 1,5%.
Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφηκαν στη γεωργία και τις κατασκευές, κλάδους που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την υπαίθρια εργασία και τη σωματική καταπόνηση.
Ξηρασία και ακραίες βροχοπτώσεις
Η έκθεση καταγράφει επίσης την εντεινόμενη επίδραση των ακραίων καιρικών φαινομένων. Το 2025, ακραία ξηρασία έπληξε σχεδόν το 52% της χερσαίας επιφάνειας του πλανήτη για τουλάχιστον έναν μήνα, το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μετά το 2023.
Από το 2016, η έκταση που πλήττεται από ξηρασία αυξάνεται με ρυθμό άνω του 700% ταχύτερο σε σύγκριση με την περίοδο 2006-2015. Παράλληλα, δορυφορικά δεδομένα δείχνουν ότι από το 2003 το 80% της χερσαίας επιφάνειας έχει αντιμετωπίσει σημαντικές μεταβολές στην αποθήκευση νερού στο έδαφος, με εναλλαγές μεταξύ ξηρών και υγρών συνθηκών. Οι μεταβολές αυτές επιβαρύνουν την επισιτιστική ασφάλεια και την υγιεινή.
Την ίδια ώρα, οι ακραίες βροχοπτώσεις γίνονται συχνότερες. Κατά την περίοδο 2016-2025 επηρέασαν κατά μέσο όρο το 17,2% της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας κάθε χρόνο, έναντι 14,8% τη δεκαετία που προηγήθηκε, ενισχύοντας τον κίνδυνο πλημμυρών, κατολισθήσεων και ασθενειών που μεταδίδονται μέσω του νερού.
Ρεκόρ επενδύσεων στην καθαρή ενέργεια, αλλά τα ορυκτά καύσιμα κυριαρχούν
Οι επιστήμονες αναγνωρίζουν ότι οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, η ενίσχυση της νομοθεσίας για την προστασία της υγείας και η διεύρυνση της επιστημονικής γνώσης έχουν ήδη αποφέρει οφέλη. Ωστόσο, προειδοποιούν ότι η πρόοδος δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει την επιδείνωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, η οποία τροφοδοτείται από τη χρήση ορυκτών καυσίμων.
Οι παγκόσμιες επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια έφτασαν το 2025 στο επίπεδο-ρεκόρ των 2,1 τρισ. δολαρίων, σχεδόν διπλάσιες από τις αντίστοιχες επενδύσεις στα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα εκτιμάται ότι έχει αποτρέψει 323.000 θανάτους ετησίως σε τουλάχιστον 77 χώρες, όπου η ατμοσφαιρική ρύπανση από ορυκτά καύσιμα έχει μειωθεί από το 2016.
Παρά την πρόοδο, τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να καλύπτουν περισσότερο από το 80% των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών. Επιπλέον, οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου σχεδιάζουν να παράγουν έως το 2040 ποσότητες ορυκτών καυσίμων κατά 150% μεγαλύτερες από εκείνες που συνάδουν με τον στόχο περιορισμού της υπερθέρμανσης στον 1,5 βαθμό Κελσίου. Το ποσοστό αυτό είναι αυξημένο από το 138% που καταγραφόταν την προηγούμενη χρονιά.
Οι συντάκτες της έκθεσης ζητούν να αναγνωριστεί επίσημα η κλιματική αλλαγή ως παγκόσμια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την υγεία, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε απόφασης για το κλίμα, από τη μείωση των εκπομπών έως τις προτεραιότητες χρηματοδότησης.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα