Η γαστροσκόπηση και η κολονοσκόπηση αποτελούν δύο από τις σημαντικότερες εξετάσεις στη σύγχρονη Γαστρεντερολογία, καθώς επιτρέπουν στους γιατρούς να εξετάζουν άμεσα το πεπτικό σύστημα, να εντοπίζουν παθήσεις σε πρώιμο στάδιο και, σε αρκετές περιπτώσεις, να προχωρούν ταυτόχρονα σε θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Όπως εξηγεί ο Κωνσταντίνος Δελής, Διευθυντής Γαστρεντερολόγος στο Metropolitan Hospital και Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, η γαστροσκόπηση αφορά τον έλεγχο του οισοφάγου, του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου, ενώ η κολονοσκόπηση εξετάζει το παχύ έντερο και τον τελικό ειλεό. Οι εξετάσεις πραγματοποιούνται υπό καταστολή, ώστε ο ασθενής να μην ταλαιπωρείται και ο γιατρός να μπορεί να πραγματοποιήσει με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα τον απαραίτητο έλεγχο.
Διαγνωστική αλλά και θεραπευτική εξέταση
Η ενδοσκόπηση δεν περιορίζεται στην αναζήτηση μιας πιθανής ασθένειας. Μπορεί να έχει τόσο διαγνωστικό όσο και θεραπευτικό χαρακτήρα.
Μέσω της εξέτασης είναι δυνατό να εντοπιστούν βλάβες, όγκοι, έλκη και άλλες παθήσεις, ενώ παράλληλα μπορούν να πραγματοποιηθούν παρεμβάσεις, όπως η αφαίρεση πολυπόδων ή η αντιμετώπιση μιας γαστρεντερικής αιμορραγίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα έλκη του στομάχου ή του δωδεκαδακτύλου. Αν και μπορεί να είναι καλοήθη, σε ορισμένες περιπτώσεις προκαλούν σοβαρή αιμορραγία. Με τις σύγχρονες ενδοσκοπικές τεχνικές η αιμορραγία μπορεί να αντιμετωπιστεί άμεσα, περιορίζοντας σημαντικά τον κίνδυνο για τον ασθενή.
Οι πολύποδες στο επίκεντρο της πρόληψης
Ιδιαίτερη σημασία έχει η κολονοσκόπηση στην πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου. Σύμφωνα με τον κ. Δελή, πριν από την ανάπτυξη αρκετών μορφών καρκίνου προηγείται η εμφάνιση πολυπόδων, οι οποίοι μπορεί να χρειαστούν αρκετά χρόνια για να εξελιχθούν σε κακοήθεια.
Η δυνατότητα εντοπισμού και αφαίρεσης ενός πολύποδα κατά τη διάρκεια της ίδιας εξέτασης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της κολονοσκόπησης. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να προληφθεί η εξέλιξη μιας προκαρκινικής βλάβης και να αποφευχθούν στο μέλλον πιο επώδυνες και σύνθετες θεραπείες.
Δεν έχουν όλοι οι πολύποδες την ίδια συμπεριφορά. Ορισμένοι, όπως οι υπερπλαστικοί, θεωρούνται κατά κανόνα χαμηλού κινδύνου, ενώ άλλοι, όπως οι αδενωματώδεις, μπορεί να παρουσιάζουν δυναμικό εξέλιξης σε κακοήθεια.
Για τον λόγο αυτό, όταν εντοπίζονται πολύποδες κατά την κολονοσκόπηση, συνήθως αφαιρούνται και αποστέλλονται για ιστολογική εξέταση. Το αποτέλεσμα της ιστολογικής εξέτασης καθορίζει και το χρονικό διάστημα μέχρι τον επόμενο ενδοσκοπικό έλεγχο.
Πότε συνιστάται η πρώτη κολονοσκόπηση;
Η ηλικία έναρξης του προληπτικού ελέγχου αποτελεί σημαντικό ζήτημα. Οι σύγχρονες συστάσεις έχουν μετακινηθεί προς μικρότερες ηλικίες, με την έναρξη του ελέγχου να τοποθετείται πλέον σε αρκετές περιπτώσεις στα 45 έτη, ενώ παλαιότερα το όριο ήταν τα 50.
Διαφορετική προσέγγιση απαιτείται για άτομα με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου. Σε συγγενείς πρώτου βαθμού ασθενών που έχουν εμφανίσει τη νόσο, ο προληπτικός έλεγχος μπορεί να χρειαστεί να ξεκινήσει νωρίτερα, ανάλογα με την ηλικία κατά την οποία διαγνώστηκε ο συγγενής.
Σε κάθε περίπτωση, η ηλικία έναρξης και η συχνότητα επανελέγχου θα πρέπει να καθορίζονται σε συνεργασία με τον γαστρεντερολόγο, λαμβάνοντας υπόψη το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό.
Ποιες είναι οι πιθανές επιπλοκές;
Όπως κάθε ιατρική πράξη, έτσι και η ενδοσκόπηση συνδέεται με πιθανές επιπλοκές, οι οποίες ωστόσο είναι σπάνιες.
Η αιμορραγία μπορεί να εμφανιστεί μετά τη λήψη βιοψίας, αλλά συχνότερα σχετίζεται με επεμβατικές πράξεις, όπως η αφαίρεση ενός πολύποδα. Μπορεί να εμφανιστεί άμεσα ή καθυστερημένα, ακόμη και αρκετές ημέρες μετά την επέμβαση. Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων μπορεί να αντιμετωπιστεί με ενδοσκοπικές τεχνικές.
Ακόμη πιο σπάνια είναι η διάτρηση του τοιχώματος του πεπτικού σωλήνα. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε δύσκολες και απαιτητικές θεραπευτικές παρεμβάσεις. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να αντιμετωπιστεί ενδοσκοπικά, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να χρειαστεί χειρουργική επέμβαση.
Το νέο πεδίο της ενδοσκόπησης «τρίτου χώρου»
Σημαντική εξέλιξη τα τελευταία χρόνια αποτελεί η ενδοσκόπηση του «τρίτου χώρου», ένας τομέας της προηγμένης θεραπευτικής ενδοσκόπησης που ανοίγει νέες δυνατότητες στην αντιμετώπιση παθήσεων του πεπτικού.
Στις κλασικές ενδοσκοπικές πράξεις, οι παρεμβάσεις πραγματοποιούνται μέσα στον αυλό του γαστρεντερικού σωλήνα, ο οποίος αποτελεί τον λεγόμενο πρώτο χώρο. Ο δεύτερος χώρος αφορά την περιοχή έξω από το τοίχωμα του πεπτικού σωλήνα, δηλαδή την κοιλιακή κοιλότητα, όπου πραγματοποιούνται οι χειρουργικές επεμβάσεις.
Ο «τρίτος χώρος» βρίσκεται ανάμεσα στους δύο. Πρόκειται για μια τεχνητά δημιουργημένη σήραγγα μέσα στο τοίχωμα του γαστρεντερικού σωλήνα, κάτω από τον βλεννογόνο. Μέσω αυτής της τεχνικής μπορούν να πραγματοποιηθούν επεμβάσεις με ελάχιστα επεμβατικό τρόπο, χωρίς την ανάγκη κλασικού χειρουργείου σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
POEM, Z-POEM και STER
Στις σημαντικότερες τεχνικές του «τρίτου χώρου» περιλαμβάνεται η POEM, η οποία χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της αχαλασίας του οισοφάγου, μιας διαταραχής που δυσκολεύει τη δίοδο της τροφής προς το στομάχι.
Η Z-POEM αποτελεί εξειδικευμένη τεχνική για την αντιμετώπιση των εκκολπωμάτων Zenker, ενώ η STER χρησιμοποιείται για την ενδοσκοπική αφαίρεση επιλεγμένων υποβλεννογόνιων όγκων, οι οποίοι αναπτύσσονται μέσα στα τοιχώματα του οισοφάγου ή του στομάχου.
Η εξέλιξη των συγκεκριμένων τεχνικών αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη Γαστρεντερολογία μετακινείται από την απλή διάγνωση προς ολοένα πιο στοχευμένες και ελάχιστα επεμβατικές θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Η ενδοσκόπηση, επομένως, αποτελεί πλέον ένα ιδιαίτερα σημαντικό εργαλείο όχι μόνο για την έγκαιρη διάγνωση, αλλά και για την πρόληψη και θεραπεία σοβαρών παθήσεων του πεπτικού συστήματος.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα