Η σκολίωση είναι μια τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης, η οποία εμφανίζεται συχνά στην προεφηβική και εφηβική ηλικία και μπορεί να γίνει αντιληπτή από ασυμμετρίες στους ώμους, στις ωμοπλάτες ή στη μέση. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή εκτίμηση της βαρύτητας της καμπύλης παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.
«Δεν πρόκειται απλώς για μια “στραβή πλάτη”, αλλά για μια τρισδιάστατη παραμόρφωση, κατά την οποία η σπονδυλική στήλη παρουσιάζει πλάγια κύρτωση και συχνά στροφή των σπονδύλων», επισημαίνει ο κ. Μάριος Λυκίσσας, Διευθυντής Ορθοπαιδικός Κλινικής Σπονδυλικής Στήλης στο Metropolitan Hospital.
Τι είναι η σκολίωση
Όταν παρατηρούμε τη σπονδυλική στήλη από πίσω, φυσιολογικά είναι σχεδόν ευθεία. Στη σκολίωση εμφανίζεται μόνιμη πλάγια απόκλιση, η οποία μπορεί να σχηματίζει καμπύλη σε σχήμα «C» ή «S». Παράλληλα, οι σπόνδυλοι μπορεί να περιστρέφονται, επηρεάζοντας τη μορφολογία του θώρακα και της μέσης.
Η πάθηση γίνεται συχνά εμφανής κατά την περίοδο της ταχείας ανάπτυξης. Εμφανίζεται συχνότερα στα κορίτσια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να αφορά και αγόρια.
Σημαντικό είναι επίσης ότι η σκολίωση δεν προκαλείται από τη σχολική τσάντα, την κακή στάση στο θρανίο ή την έλλειψη άσκησης. Στην ιδιοπαθή σκολίωση, που είναι και η συχνότερη μορφή, η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή και φαίνεται να εμπλέκονται γενετικοί και άλλοι παράγοντες.
Οι βασικοί τύποι
Η ιδιοπαθής σκολίωση είναι η συχνότερη μορφή και εμφανίζεται συνήθως σε παιδιά που κατά τα άλλα είναι υγιή, ιδιαίτερα κατά την εφηβεία.
Η συγγενής σκολίωση οφείλεται σε ανωμαλίες σχηματισμού των σπονδύλων κατά την εμβρυϊκή ζωή. Επειδή μπορεί να συνυπάρχει με προβλήματα σε άλλα όργανα, όπως η καρδιά ή οι νεφροί, ενδέχεται να χρειάζεται πιο αναλυτικός έλεγχος.
Η σκολίωση πρώιμης έναρξης εμφανίζεται πριν από την ηλικία των 10 ετών και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς η σπονδυλική στήλη, ο θώρακας και οι πνεύμονες βρίσκονται ακόμη σε σημαντική φάση ανάπτυξης.
Υπάρχει επίσης η νευρομυϊκή σκολίωση, η οποία συνδέεται με παθήσεις του νευρικού ή μυϊκού συστήματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η θεραπεία προσαρμόζεται στη συνολική κατάσταση και λειτουργικότητα του παιδιού.
Ποια σημάδια πρέπει να προσέξουν οι γονείς
Τα πρώτα σημάδια μπορεί να είναι διακριτικά και συχνά δεν συνοδεύονται από πόνο. Οι γονείς μπορεί να παρατηρήσουν:
τον έναν ώμο ψηλότερα από τον άλλο,
τη μία ωμοπλάτη να προεξέχει,
ασυμμετρία στη μέση,
τον κορμό να γέρνει προς τη μία πλευρά,
το κεφάλι να μην βρίσκεται στην ίδια ευθεία με τη λεκάνη,
τα ρούχα να μην εφαρμόζουν συμμετρικά στο σώμα.
Ένα απλό τεστ παρατήρησης γίνεται όταν το παιδί σκύβει προς τα εμπρός με τα γόνατα τεντωμένα. Εάν η μία πλευρά της πλάτης ή των πλευρών προεξέχει περισσότερο, μπορεί να υπάρχει στροφή της σπονδυλικής στήλης.
Ο πόνος δεν είναι απαραίτητα χαρακτηριστικό της ιδιοπαθούς σκολίωσης. Ωστόσο, έντονος ή επίμονος πόνος, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται τη νύχτα, καθώς και μούδιασμα, αδυναμία, δυσκολία στη βάδιση ή αναπνευστική δυσκολία, χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση ξεκινά από το ιατρικό ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ο γιατρός αξιολογεί τη συμμετρία των ώμων, των ωμοπλατών και της λεκάνης, τη στάση και τη βάδιση, ενώ ελέγχει και τη νευρολογική λειτουργία.
Η ακτινογραφία ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης σε όρθια θέση αποτελεί βασική εξέταση για την επιβεβαίωση της διάγνωσης. Η βαρύτητα της καμπύλης προσδιορίζεται με τη γωνία Cobb. Καμπύλη 10 μοιρών ή μεγαλύτερη θεωρείται σκολίωση.
Παράλληλα, εκτιμάται ο βαθμός σκελετικής ωρίμανσης, καθώς το πόση ανάπτυξη απομένει αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τον κίνδυνο επιδείνωσης. Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν μαγνητική ή αξονική τομογραφία.
Πότε αρκεί η παρακολούθηση
Δεν χρειάζονται όλα τα παιδιά άμεση θεραπευτική παρέμβαση. Σε μικρές καμπύλες, χωρίς ενδείξεις ταχείας επιδείνωσης, μπορεί να επιλεγεί τακτική παρακολούθηση.
Το παιδί εξετάζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε να διαπιστωθεί εάν η καμπύλη παραμένει σταθερή ή αυξάνεται. Η παρακολούθηση αποτελεί ενεργή θεραπευτική στρατηγική και επιτρέπει την έγκαιρη αλλαγή του πλάνου εφόσον χρειαστεί.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, το παιδί μπορεί να συνεχίσει κανονικά το σχολείο, το παιχνίδι και την άθληση. Η σωματική δραστηριότητα δεν διορθώνει από μόνη της τη σκολίωση, συμβάλλει όμως στη μυϊκή ενδυνάμωση, στη λειτουργικότητα και στην ψυχολογία του παιδιού.
Ο ρόλος του κηδεμόνα
Ο κηδεμόνας αποτελεί σημαντική συντηρητική θεραπεία για παιδιά και εφήβους που εξακολουθούν να αναπτύσσονται. Πρόκειται για ειδικά κατασκευασμένη ορθωτική συσκευή που ασκεί διορθωτικές πιέσεις στον κορμό, με στόχο κυρίως να περιορίσει ή να αποτρέψει την περαιτέρω εξέλιξη της καμπύλης.
Η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από τη σωστή ένδειξη, την εφαρμογή και τον χρόνο χρήσης. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να απαιτείται χρήση για πολλές ώρες ημερησίως, ακόμη και 18 έως 21 ώρες.
Η προσαρμογή του παιδιού γίνεται σταδιακά. Εάν εμφανιστούν έντονος πόνος, πληγές ή ερεθισμός του δέρματος, χρειάζεται έλεγχος της εφαρμογής από την ιατρική ομάδα.
Φυσικοθεραπεία και ειδικές ασκήσεις
Η φυσικοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά στη θεραπεία. Εξειδικευμένες προσεγγίσεις, όπως οι ασκήσεις Schroth, στοχεύουν στη βελτίωση της στάσης, της μυϊκής ενεργοποίησης, της αναπνευστικής λειτουργίας και του ελέγχου του κορμού.
«Οι ασκήσεις αυτές δεν αντικαθιστούν τον κηδεμόνα όταν υπάρχει σαφής ένδειξη για τη χρήση του, αλλά μπορούν να ενισχύσουν το θεραπευτικό αποτέλεσμα», αναφέρει ο ειδικός.
Η γενική φυσική δραστηριότητα, όπως το περπάτημα, η κολύμβηση, ο χορός ή η ενδυνάμωση, μπορεί επίσης να συνεχίζεται, ανάλογα με τις οδηγίες του γιατρού.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο
Σε σοβαρές ή προοδευτικές καμπύλες μπορεί να χρειαστεί χειρουργική αντιμετώπιση. Όταν η σκολίωση ξεπερνά περίπου τις 45 μοίρες, ιδιαίτερα όταν συνεχίζει να επιδεινώνεται ή συνοδεύεται από σημαντική παραμόρφωση και λειτουργικά ή αναπνευστικά προβλήματα, μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο χειρουργικής θεραπείας.
Η συνηθέστερη επέμβαση είναι η σπονδυλοδεσία, με την οποία η σπονδυλική στήλη διορθώνεται και σταθεροποιείται με ειδικά εμφυτεύματα.
Οι σύγχρονες τεχνικές, όπως η τρισδιάστατη απεικόνιση, η διεγχειρητική νευροπαρακολούθηση και η ρομποτική πλοήγηση, έχουν ενισχύσει την ακρίβεια και την ασφάλεια των επεμβάσεων.
Η ψυχολογική διάσταση
Η σκολίωση δεν αφορά μόνο τη σπονδυλική στήλη. Ιδιαίτερα στην εφηβεία, μπορεί να επηρεάσει την εικόνα που έχει το παιδί για το σώμα του. Ο κηδεμόνας, οι συχνές εξετάσεις ή η πιθανότητα χειρουργείου ενδέχεται να προκαλέσουν άγχος και ανασφάλεια.
Η υποστήριξη της οικογένειας είναι επομένως σημαντική. Οι γονείς χρειάζεται να εξηγούν με ηρεμία κάθε στάδιο της θεραπείας, να αποφεύγουν την πίεση και να επιτρέπουν στο παιδί να συμμετέχει στις αποφάσεις που το αφορούν.
«Η αντιμετώπιση της σκολίωσης στα παιδιά είναι αποτελεσματική όταν βασίζεται στην έγκαιρη διάγνωση, στη συνεχή παρακολούθηση και στην εξατομικευμένη επιλογή θεραπείας. Άλλα παιδιά χρειάζονται μόνο έλεγχο, άλλα ωφελούνται από κηδεμόνα και φυσικοθεραπεία, ενώ σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αποκατάσταση. Το σημαντικότερο είναι να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος κατά την περίοδο της ανάπτυξης», καταλήγει ο κ. Λυκίσσας.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ