Ένα σαφές μήνυμα για την επόμενη ημέρα του ελληνικού τουρισμού στέλνουν οι υπουργοί Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη, με αφορμή τη θεσμοθέτηση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.
Η βασική κατεύθυνση είναι ότι η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί πλέον να πραγματοποιείται χωρίς συγκεκριμένους χωρικούς κανόνες.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να συνδυάσει την προστασία του περιβάλλοντος και των προορισμών με μεγαλύτερη προβλεψιμότητα για τις επενδύσεις, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι τουριστικές πιέσεις έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά.
Για τον κ. Παπασταύρου, πρόκειται για μία επιλογή «ευθύνης για το μέλλον της χώρας», καθώς επιχειρεί να αντικαταστήσει την αποσπασματική ανάπτυξη με κανόνες και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Από την πλευρά της, η κ. Κεφαλογιάννη εστιάζει στην ανάγκη για «ποιοτική ανάπτυξη του τουρισμού, με μέτρο και ισορροπία», με στόχο αφενός την προστασία των προορισμών που ήδη δοκιμάζονται από την αυξημένη ζήτηση και αφετέρου τη δημιουργία νέων δυνατοτήτων σε περιοχές με μικρότερη τουριστική ανάπτυξη.
Πίσω από τη συγκεκριμένη πολιτική επιλογή βρίσκεται ένα αναλυτικό θεσμικό πλαίσιο, μέσω του οποίου καθορίζονται οι κατευθύνσεις για το νέο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης στη χώρα.
Βασικός στόχος της ΚΥΑ είναι να διαμορφωθούν μεσοπρόθεσμοι και μακροπρόθεσμοι κανόνες για τη χωρική οργάνωση του τουρισμού, με όρους οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.
Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται η αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος, η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, ο περιορισμός των περιφερειακών ανισοτήτων, η ενίσχυση των θεματικών μορφών τουρισμού, η προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και η μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των τουριστικών καταλυμάτων.
Ο νέος χάρτης του τουρισμού: Οι πέντε κατηγορίες
Βασικό στοιχείο του νέου σχεδιασμού αποτελεί η διαίρεση της χώρας σε πέντε κατηγορίες: Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Α), Αναπτυγμένες (Β), Αναπτυσσόμενες (Γ), Πρώιμης Ανάπτυξης (Δ) και Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης (Ε).
Η ταξινόμηση στηρίζεται κυρίως στην ένταση της τουριστικής δραστηριότητας, με βασικό δείκτη τη σχέση των διαθέσιμων τουριστικών κλινών με την έκταση και τον μόνιμο πληθυσμό κάθε Δημοτικής Ενότητας. Παράλληλα, συνυπολογίζονται ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά και καθεστώτα προστασίας.
Η κατάταξη κάθε περιοχής δεν αποτελεί απλώς έναν διοικητικό ή χωροταξικό διαχωρισμό. Στην πράξη, επηρεάζει άμεσα τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία νέων ξενοδοχειακών μονάδων.
Στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, δηλαδή στους προορισμούς που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη τουριστική επιβάρυνση, το ελάχιστο απαιτούμενο γήπεδο για την κατασκευή νέου ξενοδοχείου εκτός σχεδίου αυξάνεται στα 16 στρέμματα.
Νέες μονάδες μπορούν να δημιουργηθούν στις κατηγορίες τριών, τεσσάρων και πέντε αστέρων, ενώ στις περιοχές Natura 2000 η δημιουργία νέων τουριστικών εγκαταστάσεων προϋποθέτει την προηγούμενη θέσπιση σχεδίων διαχείρισης.
Στις Αναπτυγμένες Περιοχές, το αντίστοιχο ελάχιστο όριο διαμορφώνεται στα 12 στρέμματα, ενώ και εδώ οι νέες τουριστικές μονάδες περιορίζονται στις κατηγορίες τριών έως πέντε αστέρων.
Ειδικά για τα νησιά που ανήκουν στη συγκεκριμένη κατηγορία προβλέπεται ανώτατο όριο 350 κλινών.
Στις Αναπτυσσόμενες Περιοχές και στις περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης, το ελάχιστο εμβαδόν για τη δημιουργία νέου ξενοδοχείου καθορίζεται στα 8 στρέμματα.
Η φιλοσοφία του πλαισίου, ωστόσο, αλλάζει ανάλογα με την ένταση της τουριστικής δραστηριότητας. Όσο μικρότερη είναι η πίεση σε έναν προορισμό, τόσο περισσότερες δυνατότητες δημιουργούνται για νέες επενδύσεις, ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού και αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών.
Στις Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης, προτεραιότητα αποτελεί η δημιουργία νέων τουριστικών προορισμών.
Προβλέπονται κίνητρα για ειδικές μορφές τουρισμού, αξιοποίηση διατηρητέων κτιρίων, περιβαλλοντική αναβάθμιση τουριστικών μονάδων, αλλά και ανάπτυξη εγκαταστάσεων glamping με περιορισμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Ξεχωριστοί κανόνες για τη νησιωτική Ελλάδα
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στο νέο Χωροταξικό και στα ελληνικά νησιά. Εξαιρουμένων της Κρήτης και της Εύβοιας, τα νησιά χωρίζονται σε τρεις ομάδες με βάση την έκτασή τους.
Στην Ομάδα Ι εντάσσονται τα μεγαλύτερα νησιά, με έκταση άνω των 250 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μεταξύ των οποίων η Ρόδος, η Κέρκυρα, η Νάξος, η Κως, η Λέσβος, η Χίος και η Κεφαλονιά.
Η Ομάδα ΙΙ αφορά νησιά με έκταση από 20 έως 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα, όπως η Μύκονος, η Πάρος, η Σαντορίνη, η Μήλος, η Σύρος, η Τήνος και η Ίος.
Στη νησιωτική Ελλάδα ο χωροταξικός σχεδιασμός συνδέεται άμεσα με τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής, την προστασία του φυσικού τοπίου και την ανάγκη οι νέες τουριστικές εγκαταστάσεις να προσαρμόζονται στην κλίμακα και τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του κάθε νησιού.
Για τα μεγαλύτερα νησιά προβλέπεται, μέσω του τοπικού σχεδιασμού, ακόμη και η δυνατότητα δημιουργίας ζωνών στις οποίες η τουριστική δόμηση θα περιορίζεται ή θα αποκλείεται, με στόχο την προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Στο νέο πλαίσιο και οι βραχυχρόνιες μισθώσεις
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, οι οποίες πλέον εντάσσονται πιο ξεκάθαρα στον χωρικό σχεδιασμό.
Το νέο πλαίσιο δίνει τη δυνατότητα επιβολής διαφορετικών περιορισμών από περιοχή σε περιοχή, ανάλογα με το επίπεδο της τουριστικής επιβάρυνσης και τα ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά.
Μέσω ειδικότερων ρυθμίσεων μπορούν να καθορίζονται περιορισμοί στη διάρκεια λειτουργίας των βραχυχρόνιων μισθώσεων κατά τη διάρκεια του έτους, να οριοθετούνται ζώνες όπου η δραστηριότητα απαγορεύεται ή περιορίζεται και να τίθενται περιορισμοί στη δημιουργία νέας προσφοράς.
Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να αφορούν ιδιαίτερα περιοχές στις οποίες οι πιέσεις είναι ήδη έντονες, ακόμη και όταν πρόκειται για νεόδμητες κατοικίες.
Η φέρουσα ικανότητα γίνεται βασικός δείκτης
Σημαντική αλλαγή αποτελεί και η μεγαλύτερη έμφαση στη φέρουσα ικανότητα των τουριστικών προορισμών.
Στο πλαίσιο του πολεοδομικού σχεδιασμού πρώτου επιπέδου προβλέπεται η εκπόνηση ειδικών Εκθέσεων Εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας, ώστε οι νέες αναπτύξεις να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές δυνατότητες και τα όρια κάθε περιοχής.
Η ίδια λογική εφαρμόζεται και στις παράκτιες περιοχές. Το νέο πλαίσιο δίνει έμφαση στη διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης στις παραλίες, στον περιορισμό της γραμμικής εξάπλωσης της δόμησης και νέων μεταφορικών υποδομών κατά μήκος της ακτογραμμής, αλλά και στην προσαρμογή των τουριστικών δραστηριοτήτων στη μορφολογία και την κλίμακα της παράκτιας ζώνης.
Με βάση τη φιλοσοφία του νέου Ειδικού Χωροταξικού, ο στόχος δεν είναι μόνο να καθοριστούν οι περιοχές στις οποίες θα μπορούν να κατασκευάζονται νέα ξενοδοχεία.
Το νέο μοντέλο επιχειρεί να βάλει περισσότερα όρια εκεί όπου η τουριστική πίεση έχει φτάσει σε υψηλά επίπεδα, να δημιουργήσει μεγαλύτερο επενδυτικό χώρο στις περιοχές που διαθέτουν αναπτυξιακές δυνατότητες και, παράλληλα, να συνδέσει κάθε νέα επένδυση με τη φέρουσα ικανότητα, την προστασία του περιβάλλοντος και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε προορισμού.
Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα