Σε μια κρίσιμη καμπή εισέρχεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, καθώς η επανέναρξη των ερευνών στη θαλάσσια περιοχή της Κάσου φέρνει Αθήνα και Άγκυρα αντιμέτωπες με μια νέα δοκιμασία. Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo αναμένεται να αποπλεύσει από το Ηράκλειο, έχοντας ως αποστολή τη συνέχιση των ερευνών για το υποθαλάσσιο καλώδιο, την ώρα που η Τουρκία επιχειρεί να επιβάλει τις δικές της διεκδικήσεις μέσω αντι-NAVTEX και διπλωματικών προειδοποιήσεων.
Στο κυβερνητικό επιτελείο επικρατεί αυξημένη ετοιμότητα, χωρίς διάθεση υποχώρησης αλλά και χωρίς πρόθεση να οδηγηθεί η κατάσταση σε στρατιωτική αντιπαράθεση. Η ελληνική θέση είναι σαφής: δεν πρόκειται να ζητηθεί άδεια από την Τουρκία για εργασίες που πραγματοποιούνται σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής δικαιοδοσίας.
Το πραγματικό διακύβευμα, ωστόσο, δεν βρίσκεται πλέον μόνο στη διπλωματική ανταλλαγή ανακοινώσεων. Βρίσκεται στο κατά πόσο η Άγκυρα θα επιχειρήσει να μεταφέρει τις αμφισβητήσεις της στο πεδίο, όταν το γαλλικό πλοίο προσεγγίσει την περιοχή ανατολικά της Κάσου.
Η τουρκική απαίτηση για άδεια και η ελληνική απάντηση
Η τουρκική αντίδραση εκδηλώθηκε με την έκδοση της αντι-NAVTEX 1105/26, με την οποία η Άγκυρα αμφισβητεί την ελληνική αναγγελία 1411/26 και υποστηρίζει ότι τμήμα της περιοχής των ερευνών βρίσκεται εντός της υφαλοκρηπίδας που έχει μονομερώς δηλώσει στον ΟΗΕ.
Επικαλούμενη την επιστολή της 18ης Μαρτίου 2020, η Τουρκία υποστηρίζει ότι οι ερευνητικές δραστηριότητες δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς προηγούμενη άδεια των αρμόδιων τουρκικών Αρχών. Παράλληλα, χαρακτηρίζει μη εξουσιοδοτημένες τις αναγγελίες της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η Αθήνα απορρίπτει την τουρκική επιχειρηματολογία, επιμένοντας ότι η μονομερής κατάθεση συντεταγμένων στον ΟΗΕ δεν δημιουργεί δικαιώματα ούτε συνιστά οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας. Ελληνικές διπλωματικές πηγές υπογραμμίζουν ότι οι εργασίες του Abeille Marengo θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με τον επιχειρησιακό προγραμματισμό της εταιρείας, σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα και σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας.
«Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν χωρούν διαφορετικές ερμηνείες», είναι το μήνυμα της Αθήνας, η οποία επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι δεν αναγνωρίζει στην Τουρκία δικαίωμα έγκρισης ή ακύρωσης των συγκεκριμένων εργασιών.
Η κινητικότητα των τουρκικών UAV και το βλέμμα στην Κάρπαθο
Πέρα από τη διπλωματική αντιπαράθεση, προβληματισμό προκαλεί και η αυξημένη δραστηριότητα τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Αιγαίο.
Ιδιαίτερη προσοχή αποδίδεται στο UAV με διακριτικό VATOZ17, το οποίο, σύμφωνα με πληροφορίες, πραγματοποίησε επαναλαμβανόμενες πτήσεις επιτήρησης νότια της Καρπάθου, κοντά στην περιοχή από την οποία προβλέπεται να περάσει το καλώδιο.
Το αεροσκάφος φέρεται να είναι τύπου AKINCI ή ANKA και να έχει απογειωθεί από τη ναυτική βάση του Ντάλαμαν. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, εκτελεί αποστολή παρακολούθησης της θαλάσσιας δραστηριότητας, ενώ η περιοδική ενεργοποίηση και απενεργοποίηση του πομπού εντοπισμού του έχει ως αποτέλεσμα να μην είναι διαρκώς ορατό στα συστήματα παρακολούθησης πτήσεων.
Η συγκεκριμένη δραστηριότητα εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της τουρκικής επιτήρησης στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς να συνιστά από μόνη της ένδειξη επικείμενης παρεμπόδισης.
Τι μπορεί να συμβεί όταν το γαλλικό πλοίο φτάσει στην Κάσο
Η άφιξη του Abeille Marengo στην επίμαχη περιοχή θα αποκαλύψει τις πραγματικές προθέσεις της Άγκυρας. Τα ενδεχόμενα που εξετάζονται περιλαμβάνουν διαφορετικά επίπεδα αντίδρασης:
Διπλωματική αμφισβήτηση: Η Τουρκία μπορεί να περιοριστεί σε ανακοινώσεις και αντι-NAVTEX, επιμένοντας στις θέσεις της χωρίς να επιχειρήσει να επηρεάσει την αποστολή.
Προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου: Τουρκικό πλοίο ενδέχεται να προσεγγίσει το ερευνητικό και να ζητήσει τη διακοπή των εργασιών ή τον συντονισμό τους με τις τουρκικές Αρχές.
Επίδειξη στρατιωτικής ισχύος: Η ανάπτυξη πολεμικών πλοίων στην περιοχή θα αύξανε την πίεση, χωρίς να σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι θα υπάρξει φυσική παρεμπόδιση.
Προσπάθεια διακοπής των ερευνών: Το σοβαρότερο σενάριο αφορά κινήσεις που θα καθιστούσαν επικίνδυνη ή αδύνατη τη συνέχιση της αποστολής, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο θερμού επεισοδίου.
Η Αθήνα καλείται να διαχειριστεί μια λεπτή ισορροπία: να διασφαλίσει ότι οι εργασίες θα προχωρήσουν, χωρίς να δώσει στην Τουρκία αφορμή να εμφανίσει την ελληνική αντίδραση ως υπαίτια για την κλιμάκωση.
Το προηγούμενο του 2024 και η νέα γεωπολιτική διάσταση
Η ανησυχία δεν είναι θεωρητική. Τον Ιούλιο του 2024, οι έρευνες του ιταλικού πλοίου Ievoli Relume στην περιοχή Κάσου – Καρπάθου είχαν προκαλέσει έντονη κινητοποίηση της Τουρκίας, με την ανάπτυξη έως και πέντε πολεμικών πλοίων στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή.
Η κρίση αποκλιμακώθηκε έπειτα από διπλωματικές επαφές και στις 24 Ιουλίου ο ΑΔΜΗΕ ανακοίνωσε την ολοκλήρωση των προγραμματισμένων ερευνών στα διεθνή ύδατα μεταξύ Κάσου και Καρπάθου. Το επεισόδιο, ωστόσο, ανέδειξε ότι η Άγκυρα είναι διατεθειμένη να συνοδεύει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της με στρατιωτική παρουσία.
Σήμερα, το έργο βρίσκεται σε διαφορετική φάση, με ισχυρότερη γαλλική συμμετοχή. Τον Αύγουστο του 2026 η Meridiam εισήλθε στην εταιρεία Great Sea Interconnector ως πλειοψηφικός μέτοχος, αποκτώντας το 66%, ενώ ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί το 34%.
Η παρουσία της Meridiam προσθέτει έναν σημαντικό γαλλικό επενδυτικό παράγοντα στο έργο, πέρα από τον κατασκευαστικό ρόλο της Nexans. Δεν συνεπάγεται, ωστόσο, αυτομάτως στρατιωτική εμπλοκή της Γαλλίας σε περίπτωση έντασης.
Ένα έργο 14 ετών με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ
Η ηλεκτρική διασύνδεση έχει πίσω της μια μακρά διαδρομή, η οποία ξεκίνησε το 2012 με την πρωτοβουλία EuroAsia Interconnector. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε τη σύνδεση Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας, με στόχο τη δημιουργία ενός νέου ενεργειακού διαδρόμου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το 2022 εγκρίθηκε ευρωπαϊκή επιχορήγηση 657 εκατ. ευρώ μέσω του μηχανισμού Connecting Europe Facility, ενώ το 2023 η Nexans υπέγραψε σύμβαση ύψους 1,43 δισ. ευρώ για το καλωδιακό τμήμα Ελλάδας – Κύπρου.
Το έργο προβλέπει δύο καλώδια μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων, τεχνολογίας συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης 525 kV, τα οποία θα εγκατασταθούν σε βάθη που ξεπερνούν τα 3.000 μέτρα. Η αρχική δυναμικότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας θα φτάνει τα 1.000 MW.
Η πορεία υλοποίησης, ωστόσο, δεν υπήρξε ομαλή. Οι χρηματοδοτικές εκκρεμότητες, οι καθυστερήσεις και οι διαφωνίες για την κατανομή του κόστους και του γεωπολιτικού κινδύνου επηρέασαν επανειλημμένα τον προγραμματισμό.
Το κρίσιμο τεστ αρχίζει με τον απόπλου
Για την Κύπρο, η ηλεκτρική διασύνδεση αποτελεί στρατηγική υποδομή που θα συμβάλει στον τερματισμό της ενεργειακής απομόνωσής της. Για την Ελλάδα, συνδέεται με την αναβάθμιση του γεωστρατηγικού της ρόλου, ενώ για την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί επένδυση στην ενεργειακή ασφάλεια και τη διασυνδεσιμότητα.
Η έξοδος του Abeille Marengo από το Ηράκλειο δεν σηματοδοτεί την έναρξη της πόντισης του καλωδίου, αλλά την επανεκκίνηση των απαραίτητων ερευνών για τη χαρτογράφηση του βυθού και την οριστικοποίηση της διαδρομής του.
Το πραγματικό στοίχημα, όμως, είναι ευρύτερο. Εάν οι εργασίες εξελιχθούν χωρίς παρεμβάσεις, θα δημιουργηθεί ένα σημαντικό προηγούμενο για τη συνέχιση του έργου. Εάν η Τουρκία επιλέξει να περάσει από τη διπλωματική αμφισβήτηση στην επιχειρησιακή παρεμπόδιση, η υπόθεση θα αποκτήσει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις.
Η επόμενη ημέρα του Great Sea Interconnector θα κριθεί, επομένως, όχι μόνο από τις τεχνικές και χρηματοδοτικές δυνατότητες του έργου, αλλά και από το εάν θα μπορέσει να προχωρήσει μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα