Μικρή υποχώρηση αναμένεται να καταγράψουν το 2026 οι παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από την καύση ορυκτών καυσίμων, για πρώτη φορά μετά το 2020. Ωστόσο, η μείωση εκτιμάται ότι θα είναι προσωρινή, καθώς συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με το ενεργειακό σοκ που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν και η εκτίναξη των τιμών των καυσίμων.
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Global Carbon Project, που δημοσιοποιείται με αφορμή τη διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα COP31 στην Αττάλεια της Τουρκίας, οι εκπομπές από την καύση πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα αναμένεται να μειωθούν κατά 0,4% το 2026. Η εξέλιξη αυτή έρχεται έπειτα από μία δεκαετία κατά την οποία καταγραφόταν μέση ετήσια αύξηση 0,9%.
Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν την υποχώρηση ενθαρρυντική, προειδοποιούν όμως ότι δεν συνιστά ουσιαστική αλλαγή πορείας, καθώς δεν προκύπτει αποκλειστικά από τη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.
Καθοριστικός παράγοντας ο πόλεμος στο Ιράν
Η πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, καθώς και το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, προκάλεσαν αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου περιόρισε την κατανάλωση και συνέβαλε στην πτώση των εκπομπών. Σύμφωνα με τον βασικό συγγραφέα της έκθεσης, Πιερ Φρίντλινγκσταϊν, η μείωση που προκαλείται εν μέρει από γεωπολιτικές κρίσεις δεν μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη λύση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Παράλληλα, σημαντική συμβολή είχε η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η παραγωγή από φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα, σε συνδυασμό με την εξάπλωση των ηλεκτρικών οχημάτων, κάλυψε περίπου τα δύο τρίτα της αύξησης της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης.
Η Κορίν Λε Κερέ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο East Anglia και μία από τις συγγραφείς της έρευνας, εκτιμά ότι η μείωση πιθανότατα θα είναι προσωρινή. Όπως εξήγησε, οι εκπομπές ενδέχεται να αυξηθούν ξανά όταν αποκλιμακωθούν οι εντάσεις και υποχωρήσουν οι πιέσεις στις τιμές του πετρελαίου.
Πώς διαμορφώνονται οι εκπομπές ανά χώρα
Η έκθεση προβλέπει διαφορετικές τάσεις ανάλογα με το είδος του ορυκτού καυσίμου και τη γεωγραφική περιοχή.
Ειδικότερα, για το 2026 εκτιμάται ότι:
Οι εκπομπές από το πετρέλαιο θα μειωθούν κατά 1,9%.
Οι εκπομπές από το φυσικό αέριο θα υποχωρήσουν κατά 0,3%.
Οι εκπομπές από τον άνθρακα θα αυξηθούν κατά 0,6%.
Σε επίπεδο μεγάλων οικονομιών, η Κίνα, η οποία ευθύνεται για το 32% των παγκόσμιων εκπομπών CO2 από ορυκτά καύσιμα, αναμένεται να καταγράψει μείωση 0,9%. Στις ΗΠΑ προβλέπεται υποχώρηση 1,3%, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση η μείωση εκτιμάται στο 1,5%.
Αντίθετα, στην Ινδία οι εκπομπές αναμένεται να αυξηθούν κατά 4,4%, καταγράφοντας μία από τις μεγαλύτερες ανόδους μεταξύ των μεγάλων οικονομιών.
Στα 43,3 δισ. τόνοι οι συνολικές εκπομπές
Παρά την προβλεπόμενη μείωση από την καύση ορυκτών καυσίμων, το συνολικό αποτύπωμα άνθρακα του πλανήτη εξακολουθεί να αυξάνεται.
Οι εκπομπές CO2 από πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακα αναμένεται να φθάσουν τους 38,2 δισεκατομμύρια τόνους το 2026. Εάν συνυπολογιστούν και οι εκπομπές που συνδέονται με τις αλλαγές στη χρήση γης, κυρίως εξαιτίας της αποψίλωσης των δασών, το σύνολο εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε 43,3 δισεκατομμύρια τόνους, έναντι 42,8 δισεκατομμυρίων το 2025.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι μία ετήσια μείωση δεν αρκεί για να ανακοπεί η κλιματική κρίση. Όπως επισημαίνει ο Γκλεν Πίτερς από το Κέντρο Διεθνούς Έρευνας για το Κλίμα, απαιτούνται διαρθρωτικές αλλαγές και ταχύτερη ανάπτυξη της ηλιακής και αιολικής ενέργειας, των συστημάτων αποθήκευσης και των ηλεκτρικών οχημάτων.
Απομένουν λιγότερα από τέσσερα χρόνια για τον στόχο του 1,5°C
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα στοιχεία για τον εναπομείναντα προϋπολογισμό διοξειδίου του άνθρακα, δηλαδή την ποσότητα CO2 που μπορεί ακόμη να εκπέμψει η ανθρωπότητα προτού εξαντληθεί το περιθώριο συγκράτησης της υπερθέρμανσης στον 1,5 βαθμό Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή.
Σύμφωνα με την έκθεση, ο διαθέσιμος προϋπολογισμός ανέρχεται πλέον σε περίπου 150 δισεκατομμύρια τόνους CO2. Με τους σημερινούς ρυθμούς εκπομπών, αναμένεται να εξαντληθεί σε λιγότερα από τέσσερα χρόνια.
Ο στόχος του 1,5°C αποτελεί βασική πρόβλεψη της Συμφωνίας του Παρισιού του 2015, η οποία αποσκοπεί στον περιορισμό των σοβαρότερων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Ωστόσο, ο ΟΗΕ αναγνώρισε τον περασμένο Σεπτέμβριο ότι η προσωρινή υπέρβασή του θεωρείται πλέον αναπόφευκτη, καθώς οι παγκόσμιες προσπάθειες περιορισμού των ανθρωπογενών εκπομπών δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Η πρόκληση πλέον είναι να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο η διάρκεια της υπέρβασης και να επιστρέψει η παγκόσμια θερμοκρασία κάτω από το όριο του 1,5°C, προκειμένου να αποτραπεί η περαιτέρω αύξηση της συχνότητας και της έντασης των ακραίων κλιματικών φαινομένων.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα