Ο ελληνικός τουρισμός καταγράφει ιστορικές επιδόσεις, ενισχύοντας τη θέση του ως ένας από τους βασικότερους πυλώνες της οικονομίας. Πίσω, όμως, από τα ρεκόρ σε αφίξεις και εισπράξεις, αναδεικνύονται σημαντικές αδυναμίες που απειλούν τη μακροπρόθεσμη δυναμική του κλάδου: οι μεγάλες περιφερειακές ανισότητες, η εποχικότητα, οι ελλείψεις προσωπικού, οι ανεπαρκείς υποδομές και η αυξανόμενη περιβαλλοντική πίεση.
Η μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ με τίτλο «Ο Ελληνικός Τουρισμός: Επιτεύγματα, Προκλήσεις, Προοπτικές» αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα και θέτει το βασικό ερώτημα για την επόμενη ημέρα: πώς μπορεί η Ελλάδα να αξιοποιήσει τη διεθνή δυναμική του τουριστικού της προϊόντος, δημιουργώντας μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική αξία, χωρίς να εξαντλεί τους προορισμούς και τους φυσικούς πόρους της.
Το συμπέρασμα είναι ότι η επιτυχία του ελληνικού τουρισμού δεν θα κριθεί πλέον μόνο από τον αριθμό των επισκεπτών, αλλά από την ποιότητα της ανάπτυξης, τη διασπορά των οικονομικών οφελών και την ικανότητα διαχείρισης των πιέσεων που προκαλεί η αυξημένη τουριστική δραστηριότητα.
Αφίξεις 43,3 εκατομμυρίων και έσοδα 22,6 δισ. ευρώ
Το 2025 αποτέλεσε χρονιά ιστορικών επιδόσεων. Οι διεθνείς αφίξεις, χωρίς την κρουαζιέρα, έφτασαν τα 37,98 εκατομμύρια, ενώ μαζί με τους επιβάτες κρουαζιέρας ανήλθαν σε 43,3 εκατομμύρια. Παράλληλα, οι εισπράξεις από τον εισερχόμενο τουρισμό διαμορφώθηκαν σε 22,6 δισ. ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 9,8% σε σχέση με το 2024.
Η άμεση συνεισφορά του τουρισμού αντιστοιχεί στο 13% του ΑΕΠ, ενώ μαζί με την έμμεση επίδρασή του προσεγγίζει το 30%. Οι επενδύσεις στον κλάδο υπολογίζονται σε περίπου 5 δισ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας τον καθοριστικό ρόλο του στην οικονομική δραστηριότητα.
Ωστόσο, η αύξηση των αφίξεων δεν συνοδεύεται απαραίτητα από αντίστοιχη ενίσχυση της αξίας που δημιουργείται σε κάθε προορισμό. Ενδεικτικό είναι ότι η μέση διάρκεια παραμονής των επισκεπτών υποχώρησε από 7,4 διανυκτερεύσεις το 2019 σε 6,1 το 2025, καταγράφοντας μείωση 17,2%.
Πέντε νησιά συγκεντρώνουν το 47% των διεθνών αφίξεων
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η γεωγραφική συγκέντρωση της τουριστικής δραστηριότητας. Σύμφωνα με τη μελέτη, πέντε νησιά συγκεντρώνουν το 47% των διεθνών αφίξεων, ενώ οκτώ από τις 13 περιφέρειες της χώρας αποκομίζουν μόλις το 10% των τουριστικών εσόδων.
Την ίδια στιγμή, το 90% των δημοτικών ενοτήτων, που καλύπτουν το 95% της ελληνικής επικράτειας, εμφανίζει χαμηλή ή σχεδόν μηδενική τουριστική ανάπτυξη.
Τα στοιχεία αναδεικνύουν ότι η πίεση δεν αφορά ολόκληρη τη χώρα, αλλά συγκεκριμένους προορισμούς, οι οποίοι δέχονται δυσανάλογα μεγάλο αριθμό επισκεπτών. Η εικόνα επιβαρύνεται από την εποχικότητα, καθώς το τρίτο τρίμηνο του 2025 συγκέντρωσε το 52,4% των διεθνών αφίξεων και το 52,5% των τουριστικών εισπράξεων.
Η πρόκληση είναι διπλή: αφενός, η καλύτερη διαχείριση των δημοφιλών προορισμών και, αφετέρου, η ανάπτυξη νέων τουριστικών περιοχών, μέσα από επενδύσεις, βελτίωση της συνδεσιμότητας και δημιουργία προϊόντων που θα προσελκύουν επισκέπτες καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Σε αυτή την κατεύθυνση, καθοριστικός θεωρείται ο ρόλος των Οργανισμών Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμών (DMMOs), οι οποίοι καλούνται να αναλάβουν όχι μόνο την προβολή, αλλά και τον σχεδιασμό, τον συντονισμό των φορέων και τη διαχείριση των τουριστικών ροών.
Οι ελλείψεις προσωπικού και το στοίχημα της κατάρτισης
Ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εργοδότες της χώρας. Το τρίτο τρίμηνο του 2025, οι εργαζόμενοι σε καταλύματα και εστίαση ανήλθαν σε 475.200, αντιπροσωπεύοντας το 10,8% της συνολικής απασχόλησης.
Θετική εξέλιξη αποτελεί η αύξηση του ποσοστού πλήρους απασχόλησης από 82,1% το 2019 σε 90,4% το 2025, καθώς και η ισορροπία που καταγράφεται μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Παρά τη βελτίωση, οι ελλείψεις εργαζομένων εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό πρόβλημα. Το 2025 αντιστοιχούσαν στο 14% των θέσεων εργασίας στα ξενοδοχεία, ενώ μόλις το 24% των εργαζομένων στον ξενοδοχειακό κλάδο είχε αποφοιτήσει από τουριστική σχολή.
Η εποχικότητα, η δυσκολία εξασφάλισης σταθερής απασχόλησης και οι νέες απαιτήσεις που δημιουργούν η ψηφιοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη καθιστούν αναγκαία την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού.
Σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ, η επόμενη ημέρα απαιτεί τη μετάβαση από την κάλυψη εποχικών αναγκών στη δημιουργία σταθερών επαγγελματικών προοπτικών, με συνεχή κατάρτιση και δυνατότητες εξέλιξης για τους εργαζομένους.
Η Ελλάδα υστερεί σε υποδομές και ανταγωνιστικότητα
Στην 21η θέση παγκοσμίως στον Δείκτη Ανάπτυξης Ταξιδιών και Τουρισμού του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ βρίσκεται η Ελλάδα, επίδοση που αναδεικνύει την ισχύ του τουριστικού προϊόντος της. Η θέση της είναι, μάλιστα, κατά 38 θέσεις υψηλότερη από εκείνη που καταλαμβάνει στη γενική οικονομική ανταγωνιστικότητα.
Παρά τη δυναμική αυτή, η χώρα εξακολουθεί να υπολείπεται έναντι ανταγωνιστών όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορτογαλία, με τις υποδομές και τη διακυβέρνηση να αποτελούν δύο από τους βασικούς αδύναμους κρίκους.
Οι τουριστικές επιχειρήσεις πραγματοποίησαν το 2025 επενδύσεις περίπου 5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 2,8 δισ. κατευθύνθηκαν στον ξενοδοχειακό κλάδο. Ωστόσο, οι ιδιωτικές επενδύσεις δεν μπορούν από μόνες τους να καλύψουν τα κενά στις δημόσιες υποδομές.
Οι καθυστερήσεις στις αερομεταφορές, οι ελλείψεις προσωπικού και ο εκσυγχρονισμός της αεροναυτιλίας, οι αδυναμίες στο οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο και οι ανάγκες της ακτοπλοΐας επηρεάζουν την προσβασιμότητα των προορισμών.
Παράλληλα, προβλήματα καταγράφονται στη διαχείριση των υδάτινων πόρων, στην καθαριότητα, στη σήμανση, στην προσβασιμότητα και στις δημόσιες πολιτιστικές υποδομές.
Σημαντικό κενό αποτελεί και η απουσία συνεδριακού κέντρου διεθνών προδιαγραφών, που θα επέτρεπε στην Ελλάδα να διεκδικήσει μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά του συνεδριακού τουρισμού, ενισχύοντας την επισκεψιμότητα εκτός της θερινής περιόδου. Αντίστοιχα, σημαντικές δυνατότητες παραμένουν αναξιοποίητες στον τομέα των σύγχρονων μαρινών και των λιμένων κρουαζιέρας.
Πρόσθετη επιβάρυνση για την ανταγωνιστικότητα αποτελεί η φορολογία, καθώς η Ελλάδα κατατάσσεται πέμπτη μεταξύ επτά ανταγωνιστικών χωρών ως προς τη φορολογική ανταγωνιστικότητα του τουριστικού κλάδου.
Μόλις το 8% των ξενοδοχείων διαθέτει πιστοποίηση βιωσιμότητας
Η περιβαλλοντική βιωσιμότητα αναδεικνύεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το μέλλον του ελληνικού τουρισμού. Σύμφωνα με τη μελέτη, μόλις το 8% των ξενοδοχείων διαθέτει πιστοποίηση βιωσιμότητας, ενώ το 73% των επιχειρήσεων δεν έχει θέσει στόχο περιορισμού των εκπομπών έως το 2030.
Η κλιματική αλλαγή, η διάβρωση των ακτών και η αυξανόμενη πίεση στους υδάτινους πόρους καθιστούν αναγκαίο τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και την υλοποίηση επενδύσεων για την προστασία των φυσικών πόρων.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση του οργανωμένου σχεδιασμού. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των προβλέψεών του και την ενσωμάτωσή τους στα τοπικά και ειδικά πολεοδομικά σχέδια.
Ιδιαίτερη πρόκληση εξακολουθεί να αποτελεί η εκτός σχεδίου δόμηση, κυρίως στις νησιωτικές περιοχές, όπου δημιουργούνται πρόσθετες πιέσεις στο φυσικό τοπίο, στα δίκτυα κοινής ωφέλειας και στη διαθέσιμη γη.
Οι ανησυχίες των πολιτών για το κόστος ζωής
Η κοινωνική αποδοχή αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα για τη βιωσιμότητα του τουριστικού μοντέλου. Το 82,4% των πολιτών αξιολογεί θετικά την οικονομική συνεισφορά του τουρισμού, ωστόσο οι ανησυχίες για την αύξηση των ενοικίων και του κόστους διαβίωσης παραμένουν έντονες.
Η μελέτη επισημαίνει ότι η διαμόρφωση των τιμών κατοικίας και του κόστους ζωής επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στον τουρισμό. Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση της κοινωνικής στήριξης προς τον κλάδο.
Τεχνητή νοημοσύνη και νέες αγορές στο επίκεντρο
Η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει ήδη τον τρόπο με τον οποίο οι ταξιδιώτες αναζητούν προορισμούς, συγκρίνουν υπηρεσίες και οργανώνουν τα ταξίδια τους. Για τον ελληνικό τουρισμό, η προσαρμογή στα νέα δεδομένα προϋποθέτει την ψηφιακή αναβάθμιση των επιχειρήσεων, την εκπαίδευση των εργαζομένων και τη δημιουργία ενός εθνικού κόμβου τουριστικών δεδομένων.
Παράλληλα, σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης εντοπίζονται σε αγορές όπως η Κίνα, η Ινδία και η Αυστραλία. Η διείσδυση σε αυτές, ωστόσο, απαιτεί ενίσχυση της αεροπορικής συνδεσιμότητας και πιο στοχευμένη στρατηγική προβολής.
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη ένα ισχυρό διεθνές τουριστικό brand, με την εμπειρία των επισκεπτών να αξιολογείται με 9,1 στα 10 και τον δείκτη προθυμίας σύστασης του προορισμού να διαμορφώνεται στις 54 μονάδες.
Το στοίχημα πλέον είναι να διατηρηθεί αυτό το πλεονέκτημα. Τα ρεκόρ του 2025 επιβεβαιώνουν τη δυναμική του ελληνικού τουρισμού, αλλά η επόμενη φάση απαιτεί διαφορετικές προτεραιότητες: καλύτερες υποδομές, ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη, επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, προστασία του περιβάλλοντος και μεγαλύτερη σύνδεση των τουριστικών εσόδων με την τοπική οικονομία. Γιατί η επιτυχία του κλάδου δεν θα μετριέται πλέον μόνο σε αφίξεις και εισπράξεις, αλλά και στην αξία που αφήνει πίσω του.
Επιμέλεια: Συντακτική ομάδα